Home › Pooja Library › Srimad Bhagawad Gita Chapter 2 — English

Srimad Bhagawad Gita Chapter 2

sāṅkhyayogaḥ

sañjaya uvāca

taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam ।
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ॥ 1 ॥

śrībhagavānuvāca

kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam ।
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ॥ 2 ॥

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate ।
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ॥ 3 ॥

arjuna uvāca

kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana ।
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ॥ 4 ॥

gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke ।
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ॥ 5 ॥

na caitadvidmaḥ kataranno garīyo yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ ।
yāneva hatvā na jijīviṣāma ste’vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ॥ 6 ॥

kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ ।
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste’haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ॥ 7 ॥

na hi prapaśyāmi mamāpanudyād yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām ।
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ॥ 8 ॥

sañjaya uvāca

evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa ।
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ॥ 9 ॥

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata ।
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ॥ 10 ॥

śrībhagavānuvāca

aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase ।
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ॥ 11 ॥

na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ ।
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ॥ 12 ॥

dehino’sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā ।
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ॥ 13 ॥

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ ।
āgamāpāyino’nityāstāṃstitikṣasva bhārata ॥ 14 ॥

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha ।
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so’mṛtatvāya kalpate ॥ 15 ॥

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ ।
ubhayorapi dṛṣṭo’ntastvanayostattvadarśibhiḥ ॥ 16 ॥

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam ।
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ॥ 17 ॥

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ ।
anāśino’prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ॥ 18 ॥

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam ।
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ॥ 19 ॥

na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ ।
ajo nityaḥ śāśvato’yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ॥ 20 ॥

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam ।
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ॥ 21 ॥

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro’parāṇi ।
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā nyanyāni saṃyāti navāni dehī ॥ 22 ॥

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ ।
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ॥ 23 ॥

acchedyo’yamadāhyo’yamakledyo’śoṣya eva ca ।
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo’yaṃ sanātanaḥ ॥ 24 ॥

avyakto’yamacintyo’yamavikāryo’yamucyate ।
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ॥ 25 ॥

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam ।
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ॥ 26 ॥

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca ।
tasmādaparihārye’rthe na tvaṃ śocitumarhasi ॥ 27 ॥

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata ।
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ॥ 28 ॥

āścaryavatpaśyati kaścidenamāścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ ।
āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ॥ 29 ॥

dehī nityamavadhyo’yaṃ dehe sarvasya bhārata ।
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ॥ 30 ॥

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi ।
dharmyāddhi yuddhācchreyo’nyatkṣatriyasya na vidyate ॥ 31 ॥

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam ।
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ॥ 32 ॥

atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi ।
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ॥ 33 ॥

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te’vyayām ।
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate ॥ 34 ॥

bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ ।
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ॥ 35 ॥

avācyavādāṃśca bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ ।
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ॥ 36 ॥

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm ।
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ॥ 37 ॥

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau ।
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ॥ 38 ॥

eṣā te’bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu ।
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ॥ 39 ॥

nehābhikramanāśo’sti pratyavāyo na vidyate ।
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ॥ 40 ॥

vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana ।
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo’vyavasāyinām ॥ 41 ॥

yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ ।
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ॥ 42 ॥

kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām ।
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ॥ 43 ॥

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām ।
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ॥ 44 ॥

traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna ।
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān ॥ 45 ॥

yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake ।
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ॥ 46 ॥

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana ।
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo’stvakarmaṇi ॥ 47 ॥

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya ।
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ॥ 48 ॥

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya ।
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ॥ 49 ॥

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte ।
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ॥ 50 ॥

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ ।
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ॥ 51 ॥

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati ।
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ॥ 52 ॥

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā ।
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi ॥ 53 ॥

arjuna uvāca

sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava ।
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ॥ 54 ॥

śrībhagavānuvāca

prajahāti yadā kāmānsarvānpārtha manogatān ।
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ॥ 55 ॥

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ ।
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ॥ 56 ॥

yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham ।
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ॥ 57 ॥

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo’ṅgānīva sarvaśaḥ ।
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ॥ 58 ॥

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ ।
rasavarjaṃ raso’pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ॥ 59 ॥

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ ।
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ॥ 60 ॥

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ ।
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ॥ 61 ॥

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate ।
saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho’bhijāyate ॥ 62 ॥

krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ ।
smṛtibhraṃśādbuddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ॥ 63 ॥

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran ।
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ॥ 64 ॥

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate ।
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ॥ 65 ॥

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā ।
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham ॥ 66 ॥

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano’nuvidhīyate ।
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ॥ 67 ॥

tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ ।
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ॥ 68 ॥

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī ।
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ॥ 69 ॥

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat ।
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ॥ 70 ॥

vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ ।
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati ॥ 71 ॥

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati ।
sthitvāsyāmantakāle’pi brahmanirvāṇamṛcchati ॥ 72 ॥

OHTCC Assistant ✕
🙏 Namaste! How can I help you today?