Srimad Bhagawad Gita Chapter 3
karmayogaḥ
arjuna uvāca
jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana ।
tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ॥ 1 ॥
vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me ।
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo’hamāpnuyām ॥ 2 ॥
śrībhagavānuvāca
loke’smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha ।
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ॥ 3 ॥
na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo’śnute ।
na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ॥ 4 ॥
na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt ।
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ॥ 5 ॥
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran ।
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ॥ 6 ॥
yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate’rjuna ।
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate ॥ 7 ॥
niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ ।
śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ॥ 8 ॥
yajñārthātkarmaṇo’nyatra loko’yaṃ karmabandhanaḥ ।
tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ॥ 9 ॥
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ ।
anena prasaviṣyadhvameṣa vo’stviṣṭakāmadhuk ॥ 10 ॥
devānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ ।
parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ॥ 11 ॥
iṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ ।
tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ ॥ 12 ॥
yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ ।
bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt ॥ 13 ॥
annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ ।
yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ॥ 14 ॥
karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam ।
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ॥ 15 ॥
evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ ।
aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati ॥ 16 ॥
yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ ।
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate ॥ 17 ॥
naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana ।
na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ॥ 18 ॥
tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara ।
asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ॥ 19 ॥
karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ ।
lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi ॥ 20 ॥
yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ ।
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ॥ 21 ॥
na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana ।
nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ॥ 22 ॥
yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ ।
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ॥ 23 ॥
utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham ।
saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ ॥ 24 ॥
saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata ।
kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham ॥ 25 ॥
na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām ।
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran ॥ 26 ॥
prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ ।
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate ॥ 27 ॥
tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ ।
guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate ॥ 28 ॥
prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu ।
tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet ॥ 29 ॥
mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā ।
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ॥ 30 ॥
ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ ।
śraddhāvanto’nasūyanto mucyante te’pi karmabhiḥ ॥ 31 ॥
ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam ।
sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ ॥ 32 ॥
sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi ।
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ॥ 33 ॥
indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau ।
tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau ॥ 34 ॥
śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt ।
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ ॥ 35 ॥
arjuna uvāca
atha kena prayukto’yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ ।
anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ ॥ 36 ॥
śrībhagavānuvāca
kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ ।
mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam ॥ 37 ॥
dhūmenāvriyate vahniryathādarśo malena ca ।
yatholbenāvṛto garbhastathā tenedamāvṛtam ॥ 38 ॥
āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā ।
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca ॥ 39 ॥
indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate ।
etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam ॥ 40 ॥
tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha ।
pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam ॥ 41 ॥
indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ ।
manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ ॥ 42 ॥
evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā ।
jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam ॥ 43 ॥