Sri Rama Charita Manasa - Uttara Kanda
kekīkaṇṭhābhanīlaṃ suravaravilasadviprapādābjacihnaṃ
śobhāḍhyaṃ pītavastraṃ sarasijanayanaṃ sarvadā suprasannam।
pāṇau nārācacāpaṃ kapinikarayutaṃ bandhunā sevyamānaṃ
naumīḍyaṃ jānakīśaṃ raghuvaramaniśaṃ puṣpakārūḍharāmam ॥ 1 ॥
kosalendrapadakañjamañjulau komalāvajamaheśavanditau।
jānakīkarasarojalālitau cintakasya manabhṛṅgasaḍginau ॥ 2 ॥
kundaindudaragaurasundaraṃ ambikāpatimabhīṣṭasiddhidam।
kāruṇīkakalakañjalocanaṃ naumi śaṃkaramanaṃgamocanam ॥ 3 ॥
rahā eka dina avadhi kara ati ārata pura loga।
jaham̐ taham̐ socahiṃ nāri nara kṛsa tana rāma biyoga॥
saguna hohiṃ suṃdara sakala mana prasanna saba kera।
prabhu āgavana janāva janu nagara ramya cahum̐ phera॥
kausalyādi mātu saba mana anaṃda asa hoi।
āyau prabhu śrī anuja juta kahana cahata aba koi॥
bharata nayana bhuja dacchina pharakata bārahiṃ bāra।
jāni saguna mana haraṣa ati lāge karana bicāra॥
raheu eka dina avadhi adhārā। samujhata mana dukha bhayau apārā॥
kārana kavana nātha nahiṃ āyau। jāni kuṭila kidhauṃ mohi bisarāyau॥
ahaha dhanya lachimana baṛabhāgī। rāma padārabiṃdu anurāgī॥
kapaṭī kuṭila mohi prabhu cīnhā। tāte nātha saṃga nahiṃ līnhā॥
jauṃ karanī samujhai prabhu morī। nahiṃ nistāra kalapa sata korī॥
jana avaguna prabhu māna na kāū। dīna baṃdhu ati mṛdula subhāū॥
mori jiyam̐ bharosa dṛṛha soī। milihahiṃ rāma saguna subha hoī॥
bīteṃ avadhi rahahi jauṃ prānā। adhama kavana jaga mohi samānā॥
rāma biraha sāgara maham̐ bharata magana mana hota।
bipra rūpa dhari pavana suta āi gayau janu pota ॥ 1(ka) ॥
baiṭhi dekhi kusāsana jaṭā mukuṭa kṛsa gāta।
rāma rāma raghupati japata stravata nayana jalajāta ॥ 1(kha) ॥
dekhata hanūmāna ati haraṣeu। pulaka gāta locana jala baraṣeu॥
mana maham̐ bahuta bhām̐ti sukha mānī। boleu śravana sudhā sama bānī॥
jāsu biraham̐ socahu dina rātī। raṭahu niraṃtara guna gana pām̐tī॥
raghukula tilaka sujana sukhadātā। āyau kusala deva muni trātā॥
ripu rana jīti sujasa sura gāvata। sītā sahita anuja prabhu āvata॥
sunata bacana bisare saba dūkhā। tṛṣāvaṃta jimi pāi piyūṣā॥
ko tumha tāta kahām̐ te āe। mohi parama priya bacana sunāe॥
māruta suta maiṃ kapi hanumānā। nāmu mora sunu kṛpānidhānā॥
dīnabaṃdhu raghupati kara kiṃkara। sunata bharata bheṃṭeu uṭhi sādara॥
milata prema nahiṃ hṛdayam̐ samātā। nayana stravata jala pulakita gātā॥
kapi tava darasa sakala dukha bīte। mile āju mohi rāma pirīte॥
bāra bāra būjhī kusalātā। to kahum̐ deum̐ kāha sunu bhrātā॥
ehi saṃdesa sarisa jaga māhīṃ। kari bicāra dekheum̐ kachu nāhīṃ॥
nāhina tāta urina maiṃ tohī। aba prabhu carita sunāvahu mohī॥
taba hanumaṃta nāi pada māthā। kahe sakala raghupati guna gāthā॥
kahu kapi kabahum̐ kṛpāla gosāīṃ। sumirahiṃ mohi dāsa kī nāīṃ॥
nija dāsa jyoṃ raghubaṃsabhūṣana kabahum̐ mama sumirana kar yo।
suni bharata bacana binīta ati kapi pulakita tana carananhi par yo॥
raghubīra nija mukha jāsu guna gana kahata aga jaga nātha jo।
kāhe na hoi binīta parama punīta sadaguna siṃdhu so॥
rāma prāna priya nātha tumha satya bacana mama tāta।
puni puni milata bharata suni haraṣa na hṛdayam̐ samāta ॥ 2(ka) ॥
bharata carana siru nāi turita gayau kapi rāma pahiṃ।
kahī kusala saba jāi haraṣi caleu prabhu jāna caṛhi ॥ 2(kha) ॥
haraṣi bharata kosalapura āe। samācāra saba gurahi sunāe॥
puni maṃdira maham̐ bāta janāī। āvata nagara kusala raghurāī॥
sunata sakala jananīṃ uṭhi dhāīṃ। kahi prabhu kusala bharata samujhāī॥
samācāra purabāsinha pāe। nara aru nāri haraṣi saba dhāe॥
dadhi durbā rocana phala phūlā। nava tulasī dala maṃgala mūlā॥
bhari bhari hema thāra bhāminī। gāvata caliṃ siṃdhu siṃdhuragāminī॥
je jaisehiṃ taisehiṃ uṭi dhāvahiṃ। bāla bṛddha kaham̐ saṃga na lāvahiṃ॥
eka ekanha kaham̐ būjhahiṃ bhāī। tumha dekhe dayāla raghurāī॥
avadhapurī prabhu āvata jānī। bhaī sakala sobhā kai khānī॥
bahai suhāvana tribidha samīrā। bhai sarajū ati nirmala nīrā॥
haraṣita gura parijana anuja bhūsura bṛṃda sameta।
cale bharata mana prema ati sanmukha kṛpāniketa ॥ 3(ka) ॥
bahutaka caṛhī aṭārinha nirakhahiṃ gagana bimāna।
dekhi madhura sura haraṣita karahiṃ sumaṃgala gāna ॥ 3(kha) ॥
rākā sasi raghupati pura siṃdhu dekhi haraṣāna।
baṛhayo kolāhala karata janu nāri taraṃga samāna ॥ 3(ga) ॥
ihām̐ bhānukula kamala divākara। kapinha dekhāvata nagara manohara॥
sunu kapīsa aṃgada laṃkesā। pāvana purī rucira yaha desā॥
jadyapi saba baikuṃṭha bakhānā। beda purāna bidita jagu jānā॥
avadhapurī sama priya nahiṃ soū। yaha prasaṃga jānai kou koū॥
janmabhūmi mama purī suhāvani। uttara disi baha sarajū pāvani॥
jā majjana te binahiṃ prayāsā। mama samīpa nara pāvahiṃ bāsā॥
ati priya mohi ihām̐ ke bāsī। mama dhāmadā purī sukha rāsī॥
haraṣe saba kapi suni prabhu bānī। dhanya avadha jo rāma bakhānī॥
āvata dekhi loga saba kṛpāsiṃdhu bhagavāna।
nagara nikaṭa prabhu prereu utareu bhūmi bimāna ॥ 4(ka) ॥
utari kaheu prabhu puṣpakahi tumha kubera pahiṃ jāhu।
prerita rāma caleu so haraṣu birahu ati tāhu ॥ 4(kha) ॥
āe bharata saṃga saba logā। kṛsa tana śrīraghubīra biyogā॥
bāmadeva basiṣṭha munināyaka। dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka॥
dhāi dhare gura carana saroruha। anuja sahita ati pulaka tanoruha॥
bheṃṭi kusala būjhī munirāyā। hamareṃ kusala tumhārihiṃ dāyā॥
sakala dvijanha mili nāyau māthā। dharma dhuraṃdhara raghukulanāthā॥
gahe bharata puni prabhu pada paṃkaja। namata jinhahi sura muni saṃkara aja॥
pare bhūmi nahiṃ uṭhata uṭhāe। bara kari kṛpāsiṃdhu ura lāe॥
syāmala gāta roma bhae ṭhāṛhe। nava rājīva nayana jala bāṛhe॥
rājīva locana stravata jala tana lalita pulakāvali banī।
ati prema hṛdayam̐ lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī॥
prabhu milata anujahi soha mo pahiṃ jāti nahiṃ upamā kahī।
janu prema aru siṃgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī ॥ 1 ॥
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvaī।
sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvaī॥
aba kusala kausalanātha ārata jāni jana darasana diyo।
būṛata biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo ॥ 2 ॥
puni prabhu haraṣi satruhana bheṃṭe hṛdayam̐ lagāi।
lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi ॥ 5 ॥
bharatānuja lachimana puni bheṃṭe। dusaha biraha saṃbhava dukha meṭe॥
sītā carana bharata siru nāvā। anuja sameta parama sukha pāvā॥
prabhu biloki haraṣe purabāsī। janita biyoga bipati saba nāsī॥
premātura saba loga nihārī। kautuka kīnha kṛpāla kharārī॥
amita rūpa pragaṭe tehi kālā। jathājoga mile sabahi kṛpālā॥
kṛpādṛṣṭi raghubīra bilokī। kie sakala nara nāri bisokī॥
chana mahiṃ sabahi mile bhagavānā। umā marama yaha kāhum̐ na jānā॥
ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā। āgeṃ cale sīla guna dhāmā॥
kausalyādi mātu saba dhāī। nirakhi baccha janu dhenu lavāī॥
janu dhenu bālaka baccha taji gṛham̐ carana bana parabasa gaīṃ।
dina aṃta pura rukha stravata thana huṃkāra kari dhāvata bhaī॥
ati prema saba mātu bheṭīṃ bacana mṛdu bahubidhi kahe।
gai biṣama biyoga bhava tinha haraṣa sukha aganita lahe॥
bheṭeu tanaya sumitrām̐ rāma carana rati jāni।
rāmahi milata kaikeī hṛdayam̐ bahuta sakucāni ॥ 6(ka) ॥
lachimana saba mātanha mili haraṣe āsiṣa pāi।
kaikei kaham̐ puni puni mile mana kara chobhu na jāi ॥ 6 ॥
sāsunha sabani milī baidehī। carananhi lāgi haraṣu ati tehī॥
dehiṃ asīsa būjhi kusalātā। hoi acala tumhāra ahivātā॥
saba raghupati mukha kamala bilokahiṃ। maṃgala jāni nayana jala rokahiṃ॥
kanaka thāra ārati utārahiṃ। bāra bāra prabhu gāta nihārahiṃ॥
nānā bhām̐ti nichāvari karahīṃ। paramānaṃda haraṣa ura bharahīṃ॥
kausalyā puni puni raghubīrahi। citavati kṛpāsiṃdhu ranadhīrahi॥
hṛdayam̐ bicārati bārahiṃ bārā। kavana bhām̐ti laṃkāpati mārā॥
ati sukumāra jugala mere bāre। nisicara subhaṭa mahābala bhāre॥
lachimana aru sītā sahita prabhuhi bilokati mātu।
paramānaṃda magana mana puni puni pulakita gātu ॥ 7 ॥
laṃkāpati kapīsa nala nīlā। jāmavaṃta aṃgada subhasīlā॥
hanumadādi saba bānara bīrā। dhare manohara manuja sarīrā॥
bharata saneha sīla brata nemā। sādara saba baranahiṃ ati premā॥
dekhi nagarabāsinha kai rītī। sakala sarāhahi prabhu pada prītī॥
puni raghupati saba sakhā bolāe। muni pada lāgahu sakala sikhāe॥
gura basiṣṭa kulapūjya hamāre। inha kī kṛpām̐ danuja rana māre॥
e saba sakhā sunahu muni mere। bhae samara sāgara kaham̐ bere॥
mama hita lāgi janma inha hāre। bharatahu te mohi adhika piāre॥
suni prabhu bacana magana saba bhae। nimiṣa nimiṣa upajata sukha nae॥
kausalyā ke carananhi puni tinha nāyau mātha॥
āsiṣa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha ॥ 8(ka) ॥
sumana bṛṣṭi nabha saṃkula bhavana cale sukhakaṃda।
caṛhī aṭārinha dekhahiṃ nagara nāri nara bṛṃda ॥ 8(kha) ॥
kaṃcana kalasa bicitra sam̐vāre। sabahiṃ dhare saji nija nija dvāre॥
baṃdanavāra patākā ketū। sabanhi banāe maṃgala hetū॥
bīthīṃ sakala sugaṃdha siṃcāī। gajamani raci bahu cauka purāī॥
nānā bhām̐ti sumaṃgala sāje। haraṣi nagara nisāna bahu bāje॥
jaham̐ taham̐ nāri nichāvara karahīṃ। dehiṃ asīsa haraṣa ura bharahīṃ॥
kaṃcana thāra āratī nānā। jubatī sajeṃ karahiṃ subha gānā॥
karahiṃ āratī āratihara keṃ। raghukula kamala bipina dinakara keṃ॥
pura sobhā saṃpati kalyānā। nigama seṣa sāradā bakhānā॥
teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṃ। umā tāsu guna nara kimi kahahīṃ॥
nāri kumudinīṃ avadha sara raghupati biraha dinesa।
asta bhaem̐ bigasata bhaīṃ nirakhi rāma rākesa ॥ 9(ka) ॥
hohiṃ saguna subha bibidha bidhi bājahiṃ gagana nisāna।
pura nara nāri sanātha kari bhavana cale bhagavāna ॥ 9(kha) ॥
prabhu jānī kaikeī lajānī। prathama tāsu gṛha gae bhavānī॥
tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā। puni nija bhavana gavana hari kīnhā॥
kṛpāsiṃdhu jaba maṃdira gae। pura nara nāri sukhī saba bhae॥
gura basiṣṭa dvija lie bulāī। āju sugharī sudina samudāī॥
saba dvija dehu haraṣi anusāsana। rāmacaṃdra baiṭhahiṃ siṃghāsana॥
muni basiṣṭa ke bacana suhāe। sunata sakala bipranha ati bhāe॥
kahahiṃ bacana mṛdu bipra anekā। jaga abhirāma rāma abhiṣekā॥
aba munibara bilaṃba nahiṃ kīje। mahārāja kaham̐ tilaka karījai॥
taba muni kaheu sumaṃtra sana sunata caleu haraṣāi।
ratha aneka bahu bāji gaja turata sam̐vāre jāi ॥ 10(ka) ॥
jaham̐ taham̐ dhāvana paṭhai puni maṃgala drabya magāi।
haraṣa sameta basiṣṭa pada puni siru nāyau āi ॥ 10(kha) ॥
avadhapurī ati rucira banāī। devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī॥
rāma kahā sevakanha bulāī। prathama sakhanha anhavāvahu jāī॥
sunata bacana jaham̐ taham̐ jana dhāe। sugrīvādi turata anhavāe॥
puni karunānidhi bharatu ham̐kāre। nija kara rāma jaṭā niruāre॥
anhavāe prabhu tīniu bhāī। bhagata bachala kṛpāla raghurāī॥
bharata bhāgya prabhu komalatāī। seṣa koṭi sata sakahiṃ na gāī॥
puni nija jaṭā rāma bibarāe। gura anusāsana māgi nahāe॥
kari majjana prabhu bhūṣana sāje। aṃga anaṃga dekhi sata lāje॥
sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi।
dibya basana bara bhūṣana am̐ga am̐ga saje banāi ॥ 11(ka) ॥
rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni।
dekhi mātu saba haraṣīṃ janma suphala nija jāni ॥ 11(kha) ॥
sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛṃda।
caṛhi bimāna āe saba sura dekhana sukhakaṃda ॥ 11(ga) ॥
prabhu biloki muni mana anurāgā। turata dibya siṃghāsana māgā॥
rabi sama teja so barani na jāī। baiṭhe rāma dvijanha siru nāī॥
janakasutā sameta raghurāī। pekhi praharaṣe muni samudāī॥
beda maṃtra taba dvijanha ucāre। nabha sura muni jaya jayati pukāre॥
prathama tilaka basiṣṭa muni kīnhā। puni saba bipranha āyasu dīnhā॥
suta biloki haraṣīṃ mahatārī। bāra bāra āratī utārī॥
bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe। jācaka sakala ajācaka kīnhe॥
siṃghāsana para tribhuana sāī। dekhi suranha duṃdubhīṃ bajāīṃ॥
nabha duṃdubhīṃ bājahiṃ bipula gaṃdharba kiṃnara gāvahīṃ।
nācahiṃ apacharā bṛṃda paramānaṃda sura muni pāvahīṃ॥
bharatādi anuja bibhīṣanāṃgada hanumadādi sameta te।
gaheṃ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate ॥ 1 ॥
śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohaī।
nava aṃbudhara bara gāta aṃbara pīta sura mana mohaī॥
mukuṭāṃgadādi bicitra bhūṣana aṃga aṃganhi prati saje।
aṃbhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhaṃti je ॥ 2 ॥
vaha sobhā samāja sukha kahata na banai khagesa।
baranahiṃ sārada seṣa śruti so rasa jāna mahesa ॥ 12(ka) ॥
bhinna bhinna astuti kari gae sura nija nija dhāma।
baṃdī beṣa beda taba āe jaham̐ śrīrāma ॥ 12(kha) ॥
prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna।
lakheu na kāhūm̐ marama kachu lage karana guna gāna ॥ 12(ga) ॥
jaya saguna nirguna rūpa rūpa anūpa bhūpa siromane।
dasakaṃdharādi pracaṃḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane॥
avatāra nara saṃsāra bhāra bibhaṃji dāruna dukha dahe।
jaya pranatapāla dayāla prabhu saṃjukta sakti namāmahe ॥ 1 ॥
tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare।
bhava paṃtha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare॥
je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe।
bhava kheda chedana daccha hama kahum̐ raccha rāma namāmahe ॥ 2 ॥
je gyāna māna bimatta tava bhava harani bhakti na ādarī।
te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī॥
bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe।
japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe ॥ 3 ॥
je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī।
nakha nirgatā muni baṃditā treloka pāvani surasarī॥
dhvaja kulisa aṃkusa kaṃja juta bana phirata kaṃṭaka kina lahe।
pada kaṃja dvaṃda mukuṃda rāma ramesa nitya bhajāmahe ॥ 4 ॥
abyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane।
ṣaṭa kaṃdha sākhā paṃca bīsa aneka parna sumana ghane॥
phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe।
pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe ॥ 5 ॥
je brahma ajamadvaitamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ।
te kahahum̐ jānahum̐ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīṃ॥
karunāyatana prabhu sadagunākara deva yaha bara māgahīṃ।
mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīṃ ॥ 6 ॥
saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra।
aṃtardhāna bhae puni gae brahma āgāra ॥ 13(ka) ॥
bainateya sunu saṃbhu taba āe jaham̐ raghubīra।
binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra ॥ 13(kha) ॥
jaya rāma ramāramanaṃ samanaṃ। bhava tāpa bhayākula pāhi janaṃ॥
avadhesa suresa ramesa bibho। saranāgata māgata pāhi prabho ॥ 1 ॥
dasasīsa bināsana bīsa bhujā। kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā॥
rajanīcara bṛṃda pataṃga rahe। sara pāvaka teja pracaṃḍa dahe ॥ 2 ॥
mahi maṃḍala maṃḍana cārutaraṃ। dhṛta sāyaka cāpa niṣaṃga baraṃ॥
mada moha mahā mamatā rajanī। tama puṃja divākara teja anī ॥ 3 ॥
manajāta kirāta nipāta kie। mṛga loga kubhoga sarena hie॥
hati nātha anāthani pāhi hare। biṣayā bana pāvam̐ra bhūli pare ॥ 4 ॥
bahu roga biyoganhi loga hae। bhavadaṃghri nirādara ke phala e॥
bhava siṃdhu agādha pare nara te। pada paṃkaja prema na je karate ॥ 5 ॥
ati dīna malīna dukhī nitahīṃ। jinha ke pada paṃkaja prīti nahīṃ॥
avalaṃba bhavaṃta kathā jinha ke॥ priya saṃta anaṃta sadā tinha keṃ ॥ 6 ॥
nahiṃ rāga na lobha na māna madā॥tinha keṃ sama baibhava vā bipadā॥
ehi te tava sevaka hota mudā। muni tyāgata joga bharosa sadā ॥ 7 ॥
kari prema niraṃtara nema liem̐। pada paṃkaja sevata suddha hiem̐॥
sama māni nirādara ādarahī। saba saṃta sukhī bicaraṃti mahī ॥ 8 ॥
muni mānasa paṃkaja bhṛṃga bhaje। raghubīra mahā ranadhīra aje॥
tava nāma japāmi namāmi harī। bhava roga mahāgada māna arī ॥ 9 ॥
guna sīla kṛpā paramāyatanaṃ। pranamāmi niraṃtara śrīramanaṃ॥
raghunaṃda nikaṃdaya dvaṃdvaghanaṃ। mahipāla bilokaya dīna janaṃ ॥ 10 ॥
bāra bāra bara māgaum̐ haraṣi dehu śrīraṃga।
pada saroja anapāyanī bhagati sadā satasaṃga ॥ 14(ka) ॥
barani umāpati rāma guna haraṣi gae kailāsa।
taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukhaprada bāsa ॥ 14(kha) ॥
sunu khagapati yaha kathā pāvanī। tribidha tāpa bhava bhaya dāvanī॥
mahārāja kara subha abhiṣekā। sunata lahahiṃ nara birati bibekā॥
je sakāma nara sunahiṃ je gāvahiṃ। sukha saṃpati nānā bidhi pāvahiṃ॥
sura durlabha sukha kari jaga māhīṃ। aṃtakāla raghupati pura jāhīṃ॥
sunahiṃ bimukta birata aru biṣaī। lahahiṃ bhagati gati saṃpati naī॥
khagapati rāma kathā maiṃ baranī। svamati bilāsa trāsa dukha haranī॥
birati bibeka bhagati dṛṛha karanī। moha nadī kaham̐ suṃdara taranī॥
nita nava maṃgala kausalapurī। haraṣita rahahiṃ loga saba kurī॥
nita nai prīti rāma pada paṃkaja। sabakeṃ jinhahi namata siva muni aja॥
maṃgana bahu prakāra pahirāe। dvijanha dāna nānā bidhi pāe॥
brahmānaṃda magana kapi saba keṃ prabhu pada prīti।
jāta na jāne divasa tinha gae māsa ṣaṭa bīti ॥ 15 ॥
bisare gṛha sapanehum̐ sudhi nāhīṃ। jimi paradroha saṃta mana māhī॥
taba raghupati saba sakhā bolāe। āi sabanhi sādara siru nāe॥
parama prīti samīpa baiṭhāre। bhagata sukhada mṛdu bacana ucāre॥
tumha ati kīnha mori sevakāī। mukha para kehi bidhi karauṃ baṛāī॥
tāte mohi tumha ati priya lāge। mama hita lāgi bhavana sukha tyāge॥
anuja rāja saṃpati baidehī। deha geha parivāra sanehī॥
saba mama priya nahiṃ tumhahi samānā। mṛṣā na kahaum̐ mora yaha bānā॥
saba ke priya sevaka yaha nītī। moreṃ adhika dāsa para prītī॥
aba gṛha jāhu sakhā saba bhajehu mohi dṛṛha nema।
sadā sarbagata sarbahita jāni karehu ati prema ॥ 16 ॥
suni prabhu bacana magana saba bhae। ko hama kahām̐ bisari tana gae॥
ekaṭaka rahe jori kara āge। sakahiṃ na kachu kahi ati anurāge॥
parama prema tinha kara prabhu dekhā। kahā bibidha bidhi gyāna biseṣā॥
prabhu sanmukha kachu kahana na pārahiṃ। puni puni carana saroja nihārahiṃ॥
taba prabhu bhūṣana basana magāe। nānā raṃga anūpa suhāe॥
sugrīvahi prathamahiṃ pahirāe। basana bharata nija hātha banāe॥
prabhu prerita lachimana pahirāe। laṃkāpati raghupati mana bhāe॥
aṃgada baiṭha rahā nahiṃ ḍolā। prīti dekhi prabhu tāhi na bolā॥
jāmavaṃta nīlādi saba pahirāe raghunātha।
hiyam̐ dhari rāma rūpa saba cale nāi pada mātha ॥ 17(ka) ॥
taba aṃgada uṭhi nāi siru sajala nayana kara jori।
ati binīta boleu bacana manahum̐ prema rasa bori ॥ 17(kha) ॥
sunu sarbagya kṛpā sukha siṃdho। dīna dayākara ārata baṃdho॥
maratī bera nātha mohi bālī। gayau tumhārehi koṃcheṃ ghālī॥
asarana sarana biradu saṃbhārī। mohi jani tajahu bhagata hitakārī॥
moreṃ tumha prabhu gura pitu mātā। jāum̐ kahām̐ taji pada jalajātā॥
tumhahi bicāri kahahu naranāhā। prabhu taji bhavana kāja mama kāhā॥
bālaka gyāna buddhi bala hīnā। rākhahu sarana nātha jana dīnā॥
nīci ṭahala gṛha kai saba karihaum̐। pada paṃkaja biloki bhava tarihaum̐॥
asa kahi carana pareu prabhu pāhī। aba jani nātha kahahu gṛha jāhī॥
aṃgada bacana binīta suni raghupati karunā sīṃva।
prabhu uṭhāi ura lāyau sajala nayana rājīva ॥ 18(ka) ॥
nija ura māla basana mani bālitanaya pahirāi।
bidā kīnhi bhagavāna taba bahu prakāra samujhāi ॥ 18(kha) ॥
bharata anuja saumitra sametā। paṭhavana cale bhagata kṛta cetā॥
aṃgada hṛdayam̐ prema nahiṃ thorā। phiri phiri citava rāma kīṃ orā॥
bāra bāra kara daṃḍa pranāmā। mana asa rahana kahahiṃ mohi rāmā॥
rāma bilokani bolani calanī। sumiri sumiri socata ham̐si milanī॥
prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī। caleu hṛdayam̐ pada paṃkaja rākhī॥
ati ādara saba kapi pahum̐cāe। bhāinha sahita bharata puni āe॥
taba sugrīva carana gahi nānā। bhām̐ti binaya kīnhe hanumānā॥
dina dasa kari raghupati pada sevā। puni tava carana dekhihaum̐ devā॥
punya puṃja tumha pavanakumārā। sevahu jāi kṛpā āgārā॥
asa kahi kapi saba cale turaṃtā। aṃgada kahai sunahu hanumaṃtā॥
kahehu daṃḍavata prabhu saiṃ tumhahi kahaum̐ kara jori।
bāra bāra raghunāyakahi surati karāehu mori ॥ 19(ka) ॥
asa kahi caleu bālisuta phiri āyau hanumaṃta।
tāsu prīti prabhu sana kahi magana bhae bhagavaṃta॥!9(kha)॥
kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi।
citta khagesa rāma kara samujhi parai kahu kāhi ॥ 19(ga) ॥
puni kṛpāla liyo boli niṣādā। dīnhe bhūṣana basana prasādā॥
jāhu bhavana mama sumirana karehū। mana krama bacana dharma anusarehū॥
tumha mama sakhā bharata sama bhrātā। sadā rahehu pura āvata jātā॥
bacana sunata upajā sukha bhārī। pareu carana bhari locana bārī॥
carana nalina ura dhari gṛha āvā। prabhu subhāu parijananhi sunāvā॥
raghupati carita dekhi purabāsī। puni puni kahahiṃ dhanya sukharāsī॥
rāma rāja baiṃṭheṃ trelokā। haraṣita bhae gae saba sokā॥
bayaru na kara kāhū sana koī। rāma pratāpa biṣamatā khoī॥
baranāśrama nija nija dharama banirata beda patha loga।
calahiṃ sadā pāvahiṃ sukhahi nahiṃ bhaya soka na roga ॥ 20 ॥
daihika daivika bhautika tāpā। rāma rāja nahiṃ kāhuhi byāpā॥
saba nara karahiṃ paraspara prītī। calahiṃ svadharma nirata śruti nītī॥
cāriu carana dharma jaga māhīṃ। pūri rahā sapanehum̐ agha nāhīṃ॥
rāma bhagati rata nara aru nārī। sakala parama gati ke adhikārī॥
alpamṛtyu nahiṃ kavaniu pīrā। saba suṃdara saba biruja sarīrā॥
nahiṃ daridra kou dukhī na dīnā। nahiṃ kou abudha na lacchana hīnā॥
saba nirdaṃbha dharmarata punī। nara aru nāri catura saba gunī॥
saba gunagya paṃḍita saba gyānī। saba kṛtagya nahiṃ kapaṭa sayānī॥
rāma rāja nabhagesa sunu sacarācara jaga māhiṃ॥
kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhiṃ ॥ 21 ॥
bhūmi sapta sāgara mekhalā। eka bhūpa raghupati kosalā॥
bhuana aneka roma prati jāsū। yaha prabhutā kachu bahuta na tāsū॥
so mahimā samujhata prabhu kerī। yaha baranata hīnatā ghanerī॥
sou mahimā khagesa jinha jānī। phirī ehiṃ carita tinhahum̐ rati mānī॥
sou jāne kara phala yaha līlā। kahahiṃ mahā munibara damasīlā॥
rāma rāja kara sukha saṃpadā। barani na sakai phanīsa sāradā॥
saba udāra saba para upakārī। bipra carana sevaka nara nārī॥
ekanāri brata rata saba jhārī। te mana baca krama pati hitakārī॥
daṃḍa jatinha kara bheda jaham̐ nartaka nṛtya samāja।
jītahu manahi sunia asa rāmacaṃdra keṃ rāja ॥ 22 ॥
phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana। rahahi eka sam̐ga gaja paṃcānana॥
khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī। sabanhi paraspara prīti baṛhāī॥
kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛṃdā। abhaya carahiṃ bana karahiṃ anaṃdā॥
sītala surabhi pavana baha maṃdā। gūṃjata ali lai cali makaraṃdā॥
latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ। manabhāvato dhenu paya stravahīṃ॥
sasi saṃpanna sadā raha dharanī। tretām̐ bhai kṛtajuga kai karanī॥
pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī। jagadātamā bhūpa jaga jānī॥
saritā sakala bahahiṃ bara bārī। sītala amala svāda sukhakārī॥
sāgara nija marajādām̐ rahahīṃ। ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīṃ॥
sarasija saṃkula sakala taṛāgā। ati prasanna dasa disā bibhāgā॥
bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja।
māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacaṃdra ke rāja ॥ 23 ॥
koṭinha bājimedha prabhu kīnhe। dāna aneka dvijanha kaham̐ dīnhe॥
śruti patha pālaka dharma dhuraṃdhara। gunātīta aru bhoga puraṃdara॥
pati anukūla sadā raha sītā। sobhā khāni susīla binītā॥
jānati kṛpāsiṃdhu prabhutāī। sevati carana kamala mana lāī॥
jadyapi gṛham̐ sevaka sevakinī। bipula sadā sevā bidhi gunī॥
nija kara gṛha paricarajā karaī। rāmacaṃdra āyasu anusaraī॥
jehi bidhi kṛpāsiṃdhu sukha mānai। soi kara śrī sevā bidhi jānai॥
kausalyādi sāsu gṛha māhīṃ। sevai sabanhi māna mada nāhīṃ॥
umā ramā brahmādi baṃditā। jagadaṃbā saṃtatamaniṃditā॥
jāsu kṛpā kaṭācchu sura cāhata citava na soi।
rāma padārabiṃda rati karati subhāvahi khoi ॥ 24 ॥
sevahiṃ sānakūla saba bhāī। rāma carana rati ati adhikāī॥
prabhu mukha kamala bilokata rahahīṃ। kabahum̐ kṛpāla hamahi kachu kahahīṃ॥
rāma karahiṃ bhrātanha para prītī। nānā bhām̐ti sikhāvahiṃ nītī॥
haraṣita rahahiṃ nagara ke logā। karahiṃ sakala sura durlabha bhogā॥
ahanisi bidhihi manāvata rahahīṃ। śrīraghubīra carana rati cahahīṃ॥
dui suta sundara sītām̐ jāe। lava kusa beda purānanha gāe॥
dou bijaī binaī guna maṃdira। hari pratibiṃba manahum̐ ati suṃdara॥
dui dui suta saba bhrātanha kere। bhae rūpa guna sīla ghanere॥
gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra।
soi saccidānaṃda ghana kara nara carita udāra ॥ 25 ॥
prātakāla saraū kari majjana। baiṭhahiṃ sabhām̐ saṃga dvija sajjana॥
beda purāna basiṣṭa bakhānahiṃ। sunahiṃ rāma jadyapi saba jānahiṃ॥
anujanha saṃjuta bhojana karahīṃ। dekhi sakala jananīṃ sukha bharahīṃ॥
bharata satruhana donau bhāī। sahita pavanasuta upabana jāī॥
būjhahiṃ baiṭhi rāma guna gāhā। kaha hanumāna sumati avagāhā॥
sunata bimala guna ati sukha pāvahiṃ। bahuri bahuri kari binaya kahāvahiṃ॥
saba keṃ gṛha gṛha hohiṃ purānā। rāmacarita pāvana bidhi nānā॥
nara aru nāri rāma guna gānahiṃ। karahiṃ divasa nisi jāta na jānahiṃ॥
avadhapurī bāsinha kara sukha saṃpadā samāja।
sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jaham̐ nṛpa rāma birāja ॥ 26 ॥
nāradādi sanakādi munīsā। darasana lāgi kosalādhīsā॥
dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ। dekhi nagaru birāgu bisarāvahiṃ॥
jātarūpa mani racita aṭārīṃ। nānā raṃga rucira gaca ḍhārīṃ॥
pura cahum̐ pāsa koṭa ati suṃdara। race kam̐gūrā raṃga raṃga bara॥
nava graha nikara anīka banāī। janu gherī amarāvati āī॥
mahi bahu raṃga racita gaca kām̐cā। jo biloki munibara mana nācā॥
dhavala dhāma ūpara nabha cuṃbata। kalasa manahum̐ rabi sasi duti niṃdata॥
bahu mani racita jharokhā bhrājahiṃ। gṛha gṛha prati mani dīpa birājahiṃ॥
mani dīpa rājahiṃ bhavana bhrājahiṃ deharīṃ bidruma racī।
mani khaṃbha bhīti biraṃci biracī kanaka mani marakata khacī॥
suṃdara manohara maṃdirāyata ajira rucira phaṭika race।
prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭa banāi bahu bajranhi khace॥
cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi।
rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi ॥ 27 ॥
sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī। bibidha bhām̐ti kari jatana banāī॥
latā lalita bahu jāti suhāī। phūlahiṃ sadā baṃsata ki nāī॥
guṃjata madhukara mukhara manohara। māruta tribidha sadā baha suṃdara॥
nānā khaga bālakanhi jiāe। bolata madhura uṛāta suhāe॥
mora haṃsa sārasa pārāvata। bhavanani para sobhā ati pāvata॥
jaham̐ taham̐ dekhahiṃ nija parichāhīṃ। bahu bidhi kūjahiṃ nṛtya karāhīṃ॥
suka sārikā paṛhāvahiṃ bālaka। kahahu rāma raghupati janapālaka॥
rāja duāra sakala bidhi cārū। bīthīṃ cauhaṭa rūcira bajārū॥
bājāra rucira na banai baranata bastu binu gatha pāie।
jaham̐ bhūpa ramānivāsa taham̐ kī saṃpadā kimi gāie॥
baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahum̐ kubera te।
saba sukhī saba saccarita suṃdara nāri nara sisu jaraṭha je॥
uttara disi sarajū baha nirmala jala gaṃbhīra।
bām̐dhe ghāṭa manohara svalpa paṃka nahiṃ tīra ॥ 28 ॥
dūri pharāka rucira so ghāṭā। jaham̐ jala piahiṃ bāji gaja ṭhāṭā॥
panighaṭa parama manohara nānā। tahām̐ na puruṣa karahiṃ asnānā॥
rājaghāṭa saba bidhi suṃdara bara। majjahiṃ tahām̐ barana cāriu nara॥
tīra tīra devanha ke maṃdira। cahum̐ disi tinha ke upabana suṃdara॥
kahum̐ kahum̐ saritā tīra udāsī। basahiṃ gyāna rata muni saṃnyāsī॥
tīra tīra tulasikā suhāī। bṛṃda bṛṃda bahu muninha lagāī॥
pura sobhā kachu barani na jāī। bāhera nagara parama rucirāī॥
dekhata purī akhila agha bhāgā। bana upabana bāpikā taṛāgā॥
bāpīṃ taṛāga anūpa kūpa manoharāyata sohahīṃ।
sopāna suṃdara nīra nirmala dekhi sura muni mohahīṃ॥
bahu raṃga kaṃja aneka khaga kūjahiṃ madhupa guṃjārahīṃ।
ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika haṃkārahīṃ॥
ramānātha jaham̐ rājā so pura barani ki jāi।
animādika sukha saṃpadā rahīṃ avadha saba chāi ॥ 29 ॥
jaham̐ taham̐ nara raghupati guna gāvahiṃ। baiṭhi parasapara ihai sikhāvahiṃ॥
bhajahu pranata pratipālaka rāmahi। sobhā sīla rūpa guna dhāmahi॥
jalaja bilocana syāmala gātahi। palaka nayana iva sevaka trātahi॥
dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi। saṃta kaṃja bana rabi ranadhīrahi॥
kāla karāla byāla khagarājahi। namata rāma akāma mamatā jahi॥
lobha moha mṛgajūtha kirātahi। manasija kari hari jana sukhadātahi॥
saṃsaya soka nibiṛa tama bhānuhi। danuja gahana ghana dahana kṛsānuhi॥
janakasutā sameta raghubīrahi। kasa na bhajahu bhaṃjana bhava bhīrahi॥
bahu bāsanā masaka hima rāsihi। sadā ekarasa aja abināsihi॥
muni raṃjana bhaṃjana mahi bhārahi। tulasidāsa ke prabhuhi udārahi॥
ehi bidhi nagara nāri nara karahiṃ rāma guna gāna।
sānukūla saba para rahahiṃ saṃtata kṛpānidhāna ॥ 30 ॥
jaba te rāma pratāpa khagesā। udita bhayau ati prabala dinesā॥
pūri prakāsa raheu tihum̐ lokā। bahutenha sukha bahutana mana sokā॥
jinhahi soka te kahaum̐ bakhānī। prathama abidyā nisā nasānī॥
agha ulūka jaham̐ tahām̐ lukāne। kāma krodha kairava sakucāne॥
bibidha karma guna kāla subhāū। e cakora sukha lahahiṃ na kāū॥
matsara māna moha mada corā। inha kara hunara na kavanihum̐ orā॥
dharama taṛāga gyāna bigyānā। e paṃkaja bikase bidhi nānā॥
sukha saṃtoṣa birāga bibekā। bigata soka e koka anekā॥
yaha pratāpa rabi jākeṃ ura jaba karai prakāsa।
pachile bāṛhahiṃ prathama je kahe te pāvahiṃ nāsa ॥ 31 ॥
bhrātanha sahita rāmu eka bārā। saṃga parama priya pavanakumārā॥
suṃdara upabana dekhana gae। saba taru kusumita pallava nae॥
jāni samaya sanakādika āe। teja puṃja guna sīla suhāe॥
brahmānaṃda sadā layalīnā। dekhata bālaka bahukālīnā॥
rūpa dhareṃ janu cāriu bedā। samadarasī muni bigata bibhedā॥
āsā basana byasana yaha tinhahīṃ। raghupati carita hoi taham̐ sunahīṃ॥
tahām̐ rahe sanakādi bhavānī। jaham̐ ghaṭasaṃbhava munibara gyānī॥
rāma kathā munibara bahu baranī। gyāna joni pāvaka jimi aranī॥
dekhi rāma muni āvata haraṣi daṃḍavata kīnha।
svāgata pūm̐chi pīta paṭa prabhu baiṭhana kaham̐ dīnha ॥ 32 ॥
kīnha daṃḍavata tīnium̐ bhāī। sahita pavanasuta sukha adhikāī॥
muni raghupati chabi atula bilokī। bhae magana mana sake na rokī॥
syāmala gāta saroruha locana। suṃdaratā maṃdira bhava mocana॥
ekaṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṃ। prabhu kara joreṃ sīsa navāvahiṃ॥
tinha kai dasā dekhi raghubīrā। stravata nayana jala pulaka sarīrā॥
kara gahi prabhu munibara baiṭhāre। parama manohara bacana ucāre॥
āju dhanya maiṃ sunahu munīsā। tumhareṃ darasa jāhiṃ agha khīsā॥
baṛe bhāga pāiba satasaṃgā। binahiṃ prayāsa hohiṃ bhava bhaṃgā॥
saṃta saṃga apabarga kara kāmī bhava kara paṃtha।
kahahi saṃta kabi kobida śruti purāna sadagraṃtha ॥ 33 ॥
suni prabhu bacana haraṣi muni cārī। pulakita tana astuti anusārī॥
jaya bhagavaṃta anaṃta anāmaya। anagha aneka eka karunāmaya॥
jaya nirguna jaya jaya guna sāgara। sukha maṃdira suṃdara ati nāgara॥
jaya iṃdirā ramana jaya bhūdhara। anupama aja anādi sobhākara॥
gyāna nidhāna amāna mānaprada। pāvana sujasa purāna beda bada॥
tagya kṛtagya agyatā bhaṃjana। nāma aneka anāma niraṃjana॥
sarba sarbagata sarba urālaya। basasi sadā hama kahum̐ paripālaya॥
dvaṃda bipati bhava phaṃda bibhaṃjaya। hradi basi rāma kāma mada gaṃjaya॥
paramānaṃda kṛpāyatana mana paripūrana kāma।
prema bhagati anapāyanī dehu hamahi śrīrāma ॥ 34 ॥
dehu bhagati raghupati ati pāvani। tribidha tāpa bhava dāpa nasāvani॥
pranata kāma suradhenu kalapataru। hoi prasanna dījai prabhu yaha baru॥
bhava bāridhi kuṃbhaja raghunāyaka। sevata sulabha sakala sukha dāyaka॥
mana saṃbhava dāruna dukha dāraya। dīnabaṃdhu samatā bistāraya॥
āsa trāsa iriṣādi nivāraka। binaya bibeka birati bistāraka॥
bhūpa mauli mana maṃḍana dharanī। dehi bhagati saṃsṛti sari taranī॥
muni mana mānasa haṃsa niraṃtara। carana kamala baṃdita aja saṃkara॥
raghukula ketu setu śruti racchaka। kāla karama subhāu guna bhacchaka॥
tārana tarana harana saba dūṣana। tulasidāsa prabhu tribhuvana bhūṣana॥
bāra bāra astuti kari prema sahita siru nāi।
brahma bhavana sanakādi ge ati abhīṣṭa bara pāi ॥ 35 ॥
sanakādika bidhi loka sidhāe। bhrātanha rāma carana siru nāe॥
pūchata prabhuhi sakala sakucāhīṃ। citavahiṃ saba mārutasuta pāhīṃ॥
suni cahahiṃ prabhu mukha kai bānī। jo suni hoi sakala bhrama hānī॥
aṃtarajāmī prabhu sabha jānā। būjhata kahahu kāha hanumānā॥
jori pāni kaha taba hanumaṃtā। sunahu dīnadayāla bhagavaṃtā॥
nātha bharata kachu pūm̐chana cahahīṃ। prasna karata mana sakucata ahahīṃ॥
tumha jānahu kapi mora subhāū। bharatahi mohi kachu aṃtara kāū॥
suni prabhu bacana bharata gahe caranā। sunahu nātha pranatārati haranā॥
nātha na mohi saṃdeha kachu sapanehum̐ soka na moha।
kevala kṛpā tumhārihi kṛpānaṃda saṃdoha ॥ 36 ॥
karaum̐ kṛpānidhi eka ḍhiṭhāī। maiṃ sevaka tumha jana sukhadāī॥
saṃtanha kai mahimā raghurāī। bahu bidhi beda purānanha gāī॥
śrīmukha tumha puni kīnhi baṛāī। tinha para prabhuhi prīti adhikāī॥
sunā cahaum̐ prabhu tinha kara lacchana। kṛpāsiṃdhu guna gyāna bicacchana॥
saṃta asaṃta bheda bilagāī। pranatapāla mohi kahahu bujhāī॥
saṃtanha ke lacchana sunu bhrātā। aganita śruti purāna bikhyātā॥
saṃta asaṃtanhi kai asi karanī। jimi kuṭhāra caṃdana ācaranī॥
kāṭai parasu malaya sunu bhāī। nija guna dei sugaṃdha basāī॥
tāte sura sīsanha caṛhata jaga ballabha śrīkhaṃḍa।
anala dāhi pīṭata ghanahiṃ parasu badana yaha daṃḍa ॥ 37 ॥
biṣaya alaṃpaṭa sīla gunākara। para dukha dukha sukha sukha dekhe para॥
sama abhūtaripu bimada birāgī। lobhāmaraṣa haraṣa bhaya tyāgī॥
komalacita dīnanha para dāyā। mana baca krama mama bhagati amāyā॥
sabahi mānaprada āpu amānī। bharata prāna sama mama te prānī॥
bigata kāma mama nāma parāyana। sāṃti birati binatī muditāyana॥
sītalatā saralatā mayatrī। dvija pada prīti dharma janayatrī॥
e saba lacchana basahiṃ jāsu ura। jānehu tāta saṃta saṃtata phura॥
sama dama niyama nīti nahiṃ ḍolahiṃ। paruṣa bacana kabahūm̐ nahiṃ bolahiṃ॥
niṃdā astuti ubhaya sama mamatā mama pada kaṃja।
te sajjana mama prānapriya guna maṃdira sukha puṃja ॥ 38 ॥
sanahu asaṃtanha kera subhāū। bhūlehum̐ saṃgati karia na kāū॥
tinha kara saṃga sadā dukhadāī। jimi kalapahi ghālai harahāī॥
khalanha hṛdayam̐ ati tāpa biseṣī। jarahiṃ sadā para saṃpati dekhī॥
jaham̐ kahum̐ niṃdā sunahiṃ parāī। haraṣahiṃ manahum̐ parī nidhi pāī॥
kāma krodha mada lobha parāyana। nirdaya kapaṭī kuṭila malāyana॥
bayaru akārana saba kāhū soṃ। jo kara hita anahita tāhū soṃ॥
jhūṭhai lenā jhūṭhai denā। jhūṭhai bhojana jhūṭha cabenā॥
bolahiṃ madhura bacana jimi morā। khāi mahā ati hṛdaya kaṭhorā॥
para drohī para dāra rata para dhana para apabāda।
te nara pām̐vara pāpamaya deha dhareṃ manujāda ॥ 39 ॥
lobhai oṛhana lobhai ḍāsana। sistrodara para jamapura trāsa na॥
kāhū kī jauṃ sunahiṃ baṛāī। svāsa lehiṃ janu jūṛī āī॥
jaba kāhū kai dekhahiṃ bipatī। sukhī bhae mānahum̐ jaga nṛpatī॥
svāratha rata parivāra birodhī। laṃpaṭa kāma lobha ati krodhī॥
mātu pitā gura bipra na mānahiṃ। āpu gae aru ghālahiṃ ānahiṃ॥
karahiṃ moha basa droha parāvā। saṃta saṃga hari kathā na bhāvā॥
avaguna siṃdhu maṃdamati kāmī। beda bidūṣaka paradhana svāmī॥
bipra droha para droha biseṣā। daṃbha kapaṭa jiyam̐ dhareṃ subeṣā॥
aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhiṃ।
dvāpara kachuka bṛṃda bahu hoihahiṃ kalijuga māhiṃ ॥ 40 ॥
para hita sarisa dharma nahiṃ bhāī। para pīṛā sama nahiṃ adhamāī॥
nirnaya sakala purāna beda kara। kaheum̐ tāta jānahiṃ kobida nara॥
nara sarīra dhari je para pīrā। karahiṃ te sahahiṃ mahā bhava bhīrā॥
karahiṃ moha basa nara agha nānā। svāratha rata paraloka nasānā॥
kālarūpa tinha kaham̐ maiṃ bhrātā। subha aru asubha karma phala dātā॥
asa bicāri je parama sayāne। bhajahiṃ mohi saṃsṛta dukha jāne॥
tyāgahiṃ karma subhāsubha dāyaka। bhajahiṃ mohi sura nara muni nāyaka॥
saṃta asaṃtanha ke guna bhāṣe। te na parahiṃ bhava jinha lakhi rākhe॥
sunahu tāta māyā kṛta guna aru doṣa aneka।
guna yaha ubhaya na dekhiahiṃ dekhia so abibeka ॥ 41 ॥
śrīmukha bacana sunata saba bhāī। haraṣe prema na hṛdayam̐ samāī॥
karahiṃ binaya ati bārahiṃ bārā। hanūmāna hiyam̐ haraṣa apārā॥
puni raghupati nija maṃdira gae। ehi bidhi carita karata nita nae॥
bāra bāra nārada muni āvahiṃ। carita punīta rāma ke gāvahiṃ॥
nita nava carana dekhi muni jāhīṃ। brahmaloka saba kathā kahāhīṃ॥
suni biraṃci atisaya sukha mānahiṃ। puni puni tāta karahu guna gānahiṃ॥
sanakādika nāradahi sarāhahiṃ। jadyapi brahma nirata muni āhahiṃ॥
suni guna gāna samādhi bisārī॥ sādara sunahiṃ parama adhikārī॥
jīvanamukta brahmapara carita sunahiṃ taji dhyāna।
je hari kathām̐ na karahiṃ rati tinha ke hiya pāṣāna ॥ 42 ॥
eka bāra raghunātha bolāe। gura dvija purabāsī saba āe॥
baiṭhe gura muni aru dvija sajjana। bole bacana bhagata bhava bhaṃjana॥
sanahu sakala purajana mama bānī। kahaum̐ na kachu mamatā ura ānī॥
nahiṃ anīti nahiṃ kachu prabhutāī। sunahu karahu jo tumhahi sohāī॥
soi sevaka priyatama mama soī। mama anusāsana mānai joī॥
jauṃ anīti kachu bhāṣauṃ bhāī। tauṃ mohi barajahu bhaya bisarāī॥
baṛeṃ bhāga mānuṣa tanu pāvā। sura durlabha saba graṃthinha gāvā॥
sādhana dhāma moccha kara dvārā। pāi na jehiṃ paraloka sam̐vārā॥
so paratra dukha pāvai sira dhuni dhuni pachitāi।
kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi ॥ 43 ॥
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī। svargau svalpa aṃta dukhadāī॥
nara tanu pāi biṣayam̐ mana dehīṃ। palaṭi sudhā te saṭha biṣa lehīṃ॥
tāhi kabahum̐ bhala kahai na koī। guṃjā grahai parasa mani khoī॥
ākara cāri laccha caurāsī। joni bhramata yaha jiva abināsī॥
phirata sadā māyā kara prerā। kāla karma subhāva guna gherā॥
kabahum̐ka kari karunā nara dehī। deta īsa binu hetu sanehī॥
nara tanu bhava bāridhi kahum̐ bero। sanmukha maruta anugraha mero॥
karanadhāra sadagura dṛṛha nāvā। durlabha sāja sulabha kari pāvā॥
jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi।
so kṛta niṃdaka maṃdamati ātmāhana gati jāi ॥ 44 ॥
jauṃ paraloka ihām̐ sukha cahahū। suni mama bacana hrṛdayam̐ dṛṛha gahahū॥
sulabha sukhada māraga yaha bhāī। bhagati mori purāna śruti gāī॥
gyāna agama pratyūha anekā। sādhana kaṭhina na mana kahum̐ ṭekā॥
karata kaṣṭa bahu pāvai koū। bhakti hīna mohi priya nahiṃ soū॥
bhakti sutaṃtra sakala sukha khānī। binu satasaṃga na pāvahiṃ prānī॥
punya puṃja binu milahiṃ na saṃtā। satasaṃgati saṃsṛti kara aṃtā॥
punya eka jaga mahum̐ nahiṃ dūjā। mana krama bacana bipra pada pūjā॥
sānukūla tehi para muni devā। jo taji kapaṭu karai dvija sevā॥
aurau eka guputa mata sabahi kahaum̐ kara jori।
saṃkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ॥ 45 ॥
kahahu bhagati patha kavana prayāsā। joga na makha japa tapa upavāsā॥
sarala subhāva na mana kuṭilāī। jathā lābha saṃtoṣa sadāī॥
mora dāsa kahāi nara āsā। karai tau kahahu kahā bisvāsā॥
bahuta kahaum̐ kā kathā baṛhāī। ehi ācarana basya maiṃ bhāī॥
baira na bigraha āsa na trāsā। sukhamaya tāhi sadā saba āsā॥
anāraṃbha aniketa amānī। anagha aroṣa daccha bigyānī॥
prīti sadā sajjana saṃsargā। tṛna sama biṣaya svarga apabargā॥
bhagati paccha haṭha nahiṃ saṭhatāī। duṣṭa tarka saba dūri bahāī॥
mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha।
tā kara sukha soi jānai parānaṃda saṃdoha ॥ 46 ॥
sunata sudhāsama bacana rāma ke। gahe sabani pada kṛpādhāma ke॥
janani janaka gura baṃdhu hamāre। kṛpā nidhāna prāna te pyāre॥
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī। saba bidhi tumha pranatārati hārī॥
asi sikha tumha binu dei na koū। mātu pitā svāratha rata oū॥
hetu rahita jaga juga upakārī। tumha tumhāra sevaka asurārī॥
svāratha mīta sakala jaga māhīṃ। sapanehum̐ prabhu paramāratha nāhīṃ॥
sabake bacana prema rasa sāne। suni raghunātha hṛdayam̐ haraṣāne॥
nija nija gṛha gae āyasu pāī। baranata prabhu batakahī suhāī॥
-umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa।
brahma saccidānaṃda ghana raghunāyaka jaham̐ bhūpa ॥ 47 ॥
eka bāra basiṣṭa muni āe। jahām̐ rāma sukhadhāma suhāe॥
ati ādara raghunāyaka kīnhā। pada pakhāri pādodaka līnhā॥
rāma sunahu muni kaha kara jorī। kṛpāsiṃdhu binatī kachu morī॥
dekhi dekhi ācarana tumhārā। hota moha mama hṛdayam̐ apārā॥
mahimā amita beda nahiṃ jānā। maiṃ kehi bhām̐ti kahaum̐ bhagavānā॥
uparohitya karma ati maṃdā। beda purāna sumṛti kara niṃdā॥
jaba na leum̐ maiṃ taba bidhi mohī। kahā lābha āgeṃ suta tohī॥
paramātamā brahma nara rūpā। hoihi raghukula bhūṣana bhūpā॥
-taba maiṃ hṛdayam̐ bicārā joga jagya brata dāna।
jā kahum̐ karia so paihaum̐ dharma na ehi sama āna ॥ 48 ॥
japa tapa niyama joga nija dharmā। śruti saṃbhava nānā subha karmā॥
gyāna dayā dama tīratha majjana। jaham̐ lagi dharma kahata śruti sajjana॥
āgama nigama purāna anekā। paṛhe sune kara phala prabhu ekā॥
taba pada paṃkaja prīti niraṃtara। saba sādhana kara yaha phala suṃdara॥
chūṭai mala ki malahi ke dhoem̐। ghṛta ki pāva koi bāri biloem̐॥
prema bhagati jala binu raghurāī। abhiaṃtara mala kabahum̐ na jāī॥
soi sarbagya tagya soi paṃḍita। soi guna gṛha bigyāna akhaṃḍita॥
daccha sakala lacchana juta soī। jākeṃ pada saroja rati hoī॥
nātha eka bara māgaum̐ rāma kṛpā kari dehu।
janma janma prabhu pada kamala kabahum̐ ghaṭai jani nehu ॥ 49 ॥
asa kahi muni basiṣṭa gṛha āe। kṛpāsiṃdhu ke mana ati bhāe॥
hanūmāna bharatādika bhrātā। saṃga lie sevaka sukhadātā॥
puni kṛpāla pura bāhera gae। gaja ratha turaga magāvata bhae॥
dekhi kṛpā kari sakala sarāhe। die ucita jinha jinha tei cāhe॥
harana sakala śrama prabhu śrama pāī। gae jahām̐ sītala avam̐rāī॥
bharata dīnha nija basana ḍasāī। baiṭhe prabhu sevahiṃ saba bhāī॥
mārutasuta taba mārūta karaī। pulaka bapuṣa locana jala bharaī॥
hanūmāna sama nahiṃ baṛabhāgī। nahiṃ kou rāma carana anurāgī॥
girijā jāsu prīti sevakāī। bāra bāra prabhu nija mukha gāī॥
tehiṃ avasara muni nārada āe karatala bīna।
gāvana lage rāma kala kīrati sadā nabīna ॥ 50 ॥
māmavalokaya paṃkaja locana। kṛpā bilokani soca bimocana॥
nīla tāmarasa syāma kāma ari। hṛdaya kaṃja makaraṃda madhupa hari॥
jātudhāna barūtha bala bhaṃjana। muni sajjana raṃjana agha gaṃjana॥
bhūsura sasi nava bṛṃda balāhaka। asarana sarana dīna jana gāhaka॥
bhuja bala bipula bhāra mahi khaṃḍita। khara dūṣana birādha badha paṃḍita॥
rāvanāri sukharūpa bhūpabara। jaya dasaratha kula kumuda sudhākara॥
sujasa purāna bidita nigamāgama। gāvata sura muni saṃta samāgama॥
kārunīka byalīka mada khaṃḍana। saba bidhi kusala kosalā maṃḍana॥
kali mala mathana nāma mamatāhana। tulasīdāsa prabhu pāhi pranata jana॥
prema sahita muni nārada barani rāma guna grāma।
sobhāsiṃdhu hṛdayam̐ dhari gae jahām̐ bidhi dhāma ॥ 51 ॥
girijā sunahu bisada yaha kathā। maiṃ saba kahī mori mati jathā॥
rāma carita sata koṭi apārā। śruti sāradā na baranai pārā॥
rāma anaṃta anaṃta gunānī। janma karma anaṃta nāmānī॥
jala sīkara mahi raja gani jāhīṃ। raghupati carita na barani sirāhīṃ॥
bimala kathā hari pada dāyanī। bhagati hoi suni anapāyanī॥
umā kahium̐ saba kathā suhāī। jo bhusuṃḍi khagapatihi sunāī॥
kachuka rāma guna kaheum̐ bakhānī। aba kā kahauṃ so kahahu bhavānī॥
suni subha kathā umā haraṣānī। bolī ati binīta mṛdu bānī॥
dhanya dhanya maiṃ dhanya purārī। suneum̐ rāma guna bhava bhaya hārī॥
tumharī kṛpām̐ kṛpāyatana aba kṛtakṛtya na moha।
jāneum̐ rāma pratāpa prabhu cidānaṃda saṃdoha ॥ 52(ka) ॥
nātha tavānana sasi sravata kathā sudhā raghubīra।
śravana puṭanhi mana pāna kari nahiṃ aghāta matidhīra ॥ 52(kha) ॥
rāma carita je sunata aghāhīṃ। rasa biseṣa jānā tinha nāhīṃ॥
jīvanamukta mahāmuni jeū। hari guna sunahīṃ niraṃtara teū॥
bhava sāgara caha pāra jo pāvā। rāma kathā tā kaham̐ dṛṛha nāvā॥
biṣainha kaham̐ puni hari guna grāmā। śravana sukhada aru mana abhirāmā॥
śravanavaṃta asa ko jaga māhīṃ। jāhi na raghupati carita sohāhīṃ॥
te jaṛa jīva nijātmaka ghātī। jinhahi na raghupati kathā sohātī॥
haricaritra mānasa tumha gāvā। suni maiṃ nātha amiti sukha pāvā॥
tumha jo kahī yaha kathā suhāī। kāgabhasuṃḍi garuṛa prati gāī॥
birati gyāna bigyāna dṛṛha rāma carana ati neha।
bāyasa tana raghupati bhagati mohi parama saṃdeha ॥ 53 ॥
nara sahastra maham̐ sunahu purārī। kou eka hoi dharma bratadhārī॥
dharmasīla koṭika maham̐ koī। biṣaya bimukha birāga rata hoī॥
koṭi birakta madhya śruti kahaī। samyaka gyāna sakṛta kou lahaī॥
gyānavaṃta koṭika maham̐ koū। jīvanamukta sakṛta jaga soū॥
tinha sahastra mahum̐ saba sukha khānī। durlabha brahmalīna bigyānī॥
dharmasīla birakta aru gyānī। jīvanamukta brahmapara prānī॥
saba te so durlabha surarāyā। rāma bhagati rata gata mada māyā॥
so haribhagati kāga kimi pāī। bisvanātha mohi kahahu bujhāī॥
rāma parāyana gyāna rata gunāgāra mati dhīra।
nātha kahahu kehi kārana pāyau kāka sarīra ॥ 54 ॥
yaha prabhu carita pavitra suhāvā। kahahu kṛpāla kāga kaham̐ pāvā॥
tumha kehi bhām̐ti sunā madanārī। kahahu mohi ati kautuka bhārī॥
garuṛa mahāgyānī guna rāsī। hari sevaka ati nikaṭa nivāsī॥
tehiṃ kehi hetu kāga sana jāī। sunī kathā muni nikara bihāī॥
kahahu kavana bidhi bhā saṃbādā। dou haribhagata kāga uragādā॥
gauri girā suni sarala suhāī। bole siva sādara sukha pāī॥
dhanya satī pāvana mati torī। raghupati carana prīti nahiṃ thorī॥
sunahu parama punīta itihāsā। jo suni sakala loka bhrama nāsā॥
upajai rāma carana bisvāsā। bhava nidhi tara nara binahiṃ prayāsā॥
aisia prasna bihaṃgapati kīnha kāga sana jāi।
so saba sādara kahihaum̐ sunahu umā mana lāi ॥ 55 ॥
maiṃ jimi kathā sunī bhava mocani। so prasaṃga sunu sumukhi sulocani॥
prathama daccha gṛha tava avatārā। satī nāma taba rahā tumhārā॥
daccha jagya taba bhā apamānā। tumha ati krodha taje taba prānā॥
mama anucaranha kīnha makha bhaṃgā। jānahu tumha so sakala prasaṃgā॥
taba ati soca bhayau mana moreṃ। dukhī bhayaum̐ biyoga priya toreṃ॥
suṃdara bana giri sarita taṛāgā। kautuka dekhata phiraum̐ berāgā॥
giri sumera uttara disi dūrī। nīla saila eka sundara bhūrī॥
tāsu kanakamaya sikhara suhāe। cāri cāru more mana bhāe॥
tinha para eka eka biṭapa bisālā। baṭa pīpara pākarī rasālā॥
sailopari sara suṃdara sohā। mani sopāna dekhi mana mohā॥
-sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṃga।
kūjata kala rava haṃsa gana guṃjata majuṃla bhṛṃga ॥ 56 ॥
tehiṃ giri rucira basai khaga soī। tāsu nāsa kalpāṃta na hoī॥
māyā kṛta guna doṣa anekā। moha manoja ādi abibekā॥
rahe byāpi samasta jaga māhīṃ। tehi giri nikaṭa kabahum̐ nahiṃ jāhīṃ॥
taham̐ basi harihi bhajai jimi kāgā। so sunu umā sahita anurāgā॥
pīpara taru tara dhyāna so dharaī। jāpa jagya pākari tara karaī॥
ām̐ba chāham̐ kara mānasa pūjā। taji hari bhajanu kāju nahiṃ dūjā॥
bara tara kaha hari kathā prasaṃgā। āvahiṃ sunahiṃ aneka bihaṃgā॥
rāma carita bicītra bidhi nānā। prema sahita kara sādara gānā॥
sunahiṃ sakala mati bimala marālā। basahiṃ niraṃtara je tehiṃ tālā॥
jaba maiṃ jāi so kautuka dekhā। ura upajā ānaṃda biseṣā॥
taba kachu kāla marāla tanu dhari taham̐ kīnha nivāsa।
sādara suni raghupati guna puni āyaum̐ kailāsa ॥ 57 ॥
girijā kaheum̐ so saba itihāsā। maiṃ jehi samaya gayaum̐ khaga pāsā॥
aba so kathā sunahu jehī hetū। gayau kāga pahiṃ khaga kula ketū॥
jaba raghunātha kīnhi rana krīṛā। samujhata carita hoti mohi brīṛā॥
iṃdrajīta kara āpu bam̐dhāyo। taba nārada muni garuṛa paṭhāyo॥
baṃdhana kāṭi gayo uragādā। upajā hṛdayam̐ pracaṃḍa biṣādā॥
prabhu baṃdhana samujhata bahu bhām̐tī। karata bicāra uraga ārātī॥
byāpaka brahma biraja bāgīsā। māyā moha pāra paramīsā॥
so avatāra suneum̐ jaga māhīṃ। dekheum̐ so prabhāva kachu nāhīṃ॥
-bhava baṃdhana te chūṭahiṃ nara japi jā kara nāma।
kharca nisācara bām̐dheu nāgapāsa soi rāma ॥ 58 ॥
nānā bhām̐ti manahi samujhāvā। pragaṭa na gyāna hṛdayam̐ bhrama chāvā॥
kheda khinna mana tarka baṛhāī। bhayau mohabasa tumharihiṃ nāī॥
byākula gayau devariṣi pāhīṃ। kahesi jo saṃsaya nija mana māhīṃ॥
suni nāradahi lāgi ati dāyā। sunu khaga prabala rāma kai māyā॥
jo gyāninha kara cita apaharaī। bariāī bimoha mana karaī॥
jehiṃ bahu bāra nacāvā mohī। soi byāpī bihaṃgapati tohī॥
mahāmoha upajā ura toreṃ। miṭihi na begi kaheṃ khaga moreṃ॥
caturānana pahiṃ jāhu khagesā। soi karehu jehi hoi nidesā॥
asa kahi cale devariṣi karata rāma guna gāna।
hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna ॥ 59 ॥
taba khagapati biraṃci pahiṃ gayaū। nija saṃdeha sunāvata bhayaū॥
suni biraṃci rāmahi siru nāvā। samujhi pratāpa prema ati chāvā॥
mana mahum̐ karai bicāra bidhātā। māyā basa kabi kobida gyātā॥
hari māyā kara amiti prabhāvā। bipula bāra jehiṃ mohi nacāvā॥
aga jagamaya jaga mama uparājā। nahiṃ ācaraja moha khagarājā॥
taba bole bidhi girā suhāī। jāna mahesa rāma prabhutāī॥
bainateya saṃkara pahiṃ jāhū। tāta anata pūchahu jani kāhū॥
taham̐ hoihi tava saṃsaya hānī। caleu bihaṃga sunata bidhi bānī॥
paramātura bihaṃgapati āyau taba mo pāsa।
jāta raheum̐ kubera gṛha rahihu umā kailāsa ॥ 60 ॥
tehiṃ mama pada sādara siru nāvā। puni āpana saṃdeha sunāvā॥
suni tā kari binatī mṛdu bānī। parema sahita maiṃ kaheum̐ bhavānī॥
milehu garuṛa māraga maham̐ mohī। kavana bhām̐ti samujhāvauṃ tohī॥
tabahi hoi saba saṃsaya bhaṃgā। jaba bahu kāla karia satasaṃgā॥
sunia tahām̐ hari kathā suhāī। nānā bhām̐ti muninha jo gāī॥
jehi mahum̐ ādi madhya avasānā। prabhu pratipādya rāma bhagavānā॥
nita hari kathā hota jaham̐ bhāī। paṭhavaum̐ tahām̐ sunahi tumha jāī॥
jāihi sunata sakala saṃdehā। rāma carana hoihi ati nehā॥
binu satasaṃga na hari kathā tehi binu moha na bhāga।
moha gaem̐ binu rāma pada hoi na dṛṛha anurāga ॥ 61 ॥
milahiṃ na raghupati binu anurāgā। kiem̐ joga tapa gyāna birāgā॥
uttara disi suṃdara giri nīlā। taham̐ raha kākabhusuṃḍi susīlā॥
rāma bhagati patha parama prabīnā। gyānī guna gṛha bahu kālīnā॥
rāma kathā so kahai niraṃtara। sādara sunahiṃ bibidha bihaṃgabara॥
jāi sunahu taham̐ hari guna bhūrī। hoihi moha janita dukha dūrī॥
maiṃ jaba tehi saba kahā bujhāī। caleu haraṣi mama pada siru nāī॥
tāte umā na maiṃ samujhāvā। raghupati kṛpām̐ maramu maiṃ pāvā॥
hoihi kīnha kabahum̐ abhimānā। so khauvai caha kṛpānidhānā॥
kachu tehi te puni maiṃ nahiṃ rākhā। samujhai khaga khagahī kai bhāṣā॥
prabhu māyā balavaṃta bhavānī। jāhi na moha kavana asa gyānī॥
gyāni bhagata siromani tribhuvanapati kara jāna।
tāhi moha māyā nara pāvam̐ra karahiṃ gumāna ॥ 62(ka) ॥
siva biraṃci kahum̐ mohai ko hai bapurā āna।
asa jiyam̐ jāni bhajahiṃ muni māyā pati bhagavāna ॥ 62(kha) ॥
gayau garuṛa jaham̐ basai bhusuṃḍā। mati akuṃṭha hari bhagati akhaṃḍā॥
dekhi saila prasanna mana bhayaū। māyā moha soca saba gayaū॥
kari taṛāga majjana jalapānā। baṭa tara gayau hṛdayam̐ haraṣānā॥
bṛddha bṛddha bihaṃga taham̐ āe। sunai rāma ke carita suhāe॥
kathā araṃbha karai soi cāhā। tehī samaya gayau khaganāhā॥
āvata dekhi sakala khagarājā। haraṣeu bāyasa sahita samājā॥
ati ādara khagapati kara kīnhā। svāgata pūchi suāsana dīnhā॥
kari pūjā sameta anurāgā। madhura bacana taba boleu kāgā॥
nātha kṛtāratha bhayaum̐ maiṃ tava darasana khagarāja।
āyasu dehu so karauṃ aba prabhu āyahu kehi kāja ॥ 63(ka) ॥
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa।
jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa ॥ 63(kha) ॥
sunahu tāta jehi kārana āyaum̐। so saba bhayau darasa tava pāyaum̐॥
dekhi parama pāvana tava āśrama। gayau moha saṃsaya nānā bhrama॥
aba śrīrāma kathā ati pāvani। sadā sukhada dukha puṃja nasāvani॥
sādara tāta sunāvahu mohī। bāra bāra binavaum̐ prabhu tohī॥
sunata garuṛa kai girā binītā। sarala suprema sukhada supunītā॥
bhayau tāsu mana parama uchāhā। lāga kahai raghupati guna gāhā॥
prathamahiṃ ati anurāga bhavānī। rāmacarita sara kahesi bakhānī॥
puni nārada kara moha apārā। kahesi bahuri rāvana avatārā॥
prabhu avatāra kathā puni gāī। taba sisu carita kahesi mana lāī॥
bālacarita kahiṃ bibidha bidhi mana maham̐ parama uchāha।
riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha ॥ 64 ॥
bahuri rāma abhiṣeka prasaṃgā। puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṃgā॥
purabāsinha kara biraha biṣādā। kahesi rāma lachimana saṃbādā॥
bipina gavana kevaṭa anurāgā। surasari utari nivāsa prayāgā॥
bālamīka prabhu milana bakhānā। citrakūṭa jimi base bhagavānā॥
sacivāgavana nagara nṛpa maranā। bharatāgavana prema bahu baranā॥
kari nṛpa kriyā saṃga purabāsī। bharata gae jaham̐ prabhu sukha rāsī॥
puni raghupati bahu bidhi samujhāe। lai pādukā avadhapura āe॥
bharata rahani surapati suta karanī। prabhu aru atri bheṃṭa puni baranī॥
kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṃga॥
barani sutīchana prīti puni prabhu agasti satasaṃga ॥ 65 ॥
kahi daṃḍaka bana pāvanatāī। gīdha maitrī puni tehiṃ gāī॥
puni prabhu paṃcavaṭīṃ kṛta bāsā। bhaṃjī sakala muninha kī trāsā॥
puni lachimana upadesa anūpā। sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā॥
khara dūṣana badha bahuri bakhānā। jimi saba maramu dasānana jānā॥
dasakaṃdhara mārīca batakahīṃ। jehi bidhi bhaī so saba tehiṃ kahī॥
puni māyā sītā kara haranā। śrīraghubīra biraha kachu baranā॥
puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī। badhi kabaṃdha sabarihi gati dīnhī॥
bahuri biraha baranata raghubīrā। jehi bidhi gae sarobara tīrā॥
prabhu nārada saṃbāda kahi māruti milana prasaṃga।
puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṃga॥66((ka)॥
kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabaraṣana bāsa।
baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa ॥ 66(kha) ॥
jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe। sītā khoja sakala disi dhāe॥
bibara prabesa kīnha jehi bhām̐tī। kapinha bahori milā saṃpātī॥
suni saba kathā samīrakumārā। nāghata bhayau payodhi apārā॥
laṃkām̐ kapi prabesa jimi kīnhā। puni sītahi dhīraju jimi dīnhā॥
bana ujāri rāvanahi prabodhī। pura dahi nāgheu bahuri payodhī॥
āe kapi saba jaham̐ raghurāī। baidehī ki kusala sunāī॥
sena sameti jathā raghubīrā। utare jāi bārinidhi tīrā॥
milā bibhīṣana jehi bidhi āī। sāgara nigraha kathā sunāī॥
setu bām̐dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra।
gayau basīṭhī bīrabara jehi bidhi bālikumāra ॥ 67(ka) ॥
nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra।
kuṃbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṃghāra ॥ 67(kha) ॥
nisicara nikara marana bidhi nānā। raghupati rāvana samara bakhānā॥
rāvana badha maṃdodari sokā। rāja bibhīṣaṇa deva asokā॥
sītā raghupati milana bahorī। suranha kīnha astuti kara jorī॥
puni puṣpaka caṛhi kapinha sametā। avadha cale prabhu kṛpā niketā॥
jehi bidhi rāma nagara nija āe। bāyasa bisada carita saba gāe॥
kahesi bahori rāma abhiṣaikā। pura baranata nṛpanīti anekā॥
kathā samasta bhusuṃḍa bakhānī। jo maiṃ tumha sana kahī bhavānī॥
suni saba rāma kathā khaganāhā। kahata bacana mana parama uchāhā॥
gayau mora saṃdeha suneum̐ sakala raghupati carita।
bhayau rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka ॥ 68(ka) ॥
mohi bhayau ati moha prabhu baṃdhana rana mahum̐ nirakhi।
cidānaṃda saṃdoha rāma bikala kārana kavana। 68(kha)॥
dekhi carita ati nara anusārī। bhayau hṛdayam̐ mama saṃsaya bhārī॥
soi bhrama aba hita kari maiṃ mānā। kīnha anugraha kṛpānidhānā॥
jo ati ātapa byākula hoī। taru chāyā sukha jānai soī॥
jauṃ nahiṃ hota moha ati mohī। milateum̐ tāta kavana bidhi tohī॥
sunateum̐ kimi hari kathā suhāī। ati bicitra bahu bidhi tumha gāī॥
nigamāgama purāna mata ehā। kahahiṃ siddha muni nahiṃ saṃdehā॥
saṃta bisuddha milahiṃ pari tehī। citavahiṃ rāma kṛpā kari jehī॥
rāma kṛpām̐ tava darasana bhayaū। tava prasāda saba saṃsaya gayaū॥
suni bihaṃgapati bānī sahita binaya anurāga।
pulaka gāta locana sajala mana haraṣeu ati kāga ॥ 69(ka) ॥
śrotā sumati susīla suci kathā rasika hari dāsa।
pāi umā ati gopyamapi sajjana karahiṃ prakāsa ॥ 69(kha) ॥
boleu kākabhasuṃḍa bahorī। nabhaga nātha para prīti na thorī॥
saba bidhi nātha pūjya tumha mere। kṛpāpātra raghunāyaka kere॥
tumhahi na saṃsaya moha na māyā। mo para nātha kīnha tumha dāyā॥
paṭhai moha misa khagapati tohī। raghupati dīnhi baṛāī mohī॥
tumha nija moha kahī khaga sāīṃ। so nahiṃ kachu ācaraja gosāīṃ॥
nārada bhava biraṃci sanakādī। je munināyaka ātamabādī॥
moha na aṃdha kīnha kehi kehī। ko jaga kāma nacāva na jehī॥
tṛsnām̐ kehi na kīnha baurāhā। kehi kara hṛdaya krodha nahiṃ dāhā॥
gyānī tāpasa sūra kabi kobida guna āgāra।
kehi kai laubha biḍaṃbanā kīnhi na ehiṃ saṃsāra ॥ 70(ka) ॥
śrī mada bakra na kīnha kehi prabhutā badhira na kāhi।
mṛgalocani ke naina sara ko asa lāga na jāhi ॥ 70(kha) ॥
guna kṛta sanyapāta nahiṃ kehī। kou na māna mada tajeu nibehī॥
jobana jvara kehi nahiṃ balakāvā। mamatā kehi kara jasa na nasāvā॥
macchara kāhi kalaṃka na lāvā। kāhi na soka samīra ḍolāvā॥
ciṃtā sām̐pini ko nahiṃ khāyā। ko jaga jāhi na byāpī māyā॥
kīṭa manoratha dāru sarīrā। jehi na lāga ghuna ko asa dhīrā॥
suta bita loka īṣanā tīnī। kehi ke mati inha kṛta na malīnī॥
yaha saba māyā kara parivārā। prabala amiti ko baranai pārā॥
siva caturānana jāhi ḍerāhīṃ। apara jīva kehi lekhe māhīṃ॥
byāpi raheu saṃsāra mahum̐ māyā kaṭaka pracaṃḍa॥
senāpati kāmādi bhaṭa daṃbha kapaṭa pāṣaṃḍa ॥ 71(ka) ॥
so dāsī raghubīra kai samujheṃ mithyā sopi।
chūṭa na rāma kṛpā binu nātha kahaum̐ pada ropi ॥ 71(kha) ॥
jo māyā saba jagahi nacāvā। jāsu carita lakhi kāhum̐ na pāvā॥
soi prabhu bhrū bilāsa khagarājā। nāca naṭī iva sahita samājā॥
soi saccidānaṃda ghana rāmā। aja bigyāna rūpo bala dhāmā॥
byāpaka byāpya akhaṃḍa anaṃtā। akhila amoghasakti bhagavaṃtā॥
aguna adabhra girā gotītā। sabadarasī anavadya ajītā॥
nirmama nirākāra niramohā। nitya niraṃjana sukha saṃdohā॥
prakṛti pāra prabhu saba ura bāsī। brahma nirīha biraja abināsī॥
ihām̐ moha kara kārana nāhīṃ। rabi sanmukha tama kabahum̐ ki jāhīṃ॥
bhagata hetu bhagavāna prabhu rāma dhareu tanu bhūpa।
kie carita pāvana parama prākṛta nara anurūpa ॥ 72(ka) ॥
jathā aneka beṣa dhari nṛtya karai naṭa koi।
soi soi bhāva dekhāvai āpuna hoi na soi ॥ 72(kha) ॥
asi raghupati līlā uragārī। danuja bimohani jana sukhakārī॥
je mati malina biṣayabasa kāmī। prabhu moha dharahiṃ imi svāmī॥
nayana doṣa jā kaham̐ jaba hoī। pīta barana sasi kahum̐ kaha soī॥
jaba jehi disi bhrama hoi khagesā। so kaha pacchima uyau dinesā॥
naukārūṛha calata jaga dekhā। acala moha basa āpuhi lekhā॥
bālaka bhramahiṃ na bhramahiṃ gṛhādīṃ। kahahiṃ paraspara mithyābādī॥
hari biṣaika asa moha bihaṃgā। sapanehum̐ nahiṃ agyāna prasaṃgā॥
māyābasa matimaṃda abhāgī। hṛdayam̐ jamanikā bahubidhi lāgī॥
te saṭha haṭha basa saṃsaya karahīṃ। nija agyāna rāma para dharahīṃ॥
kāma krodha mada lobha rata gṛhāsakta dukharūpa।
te kimi jānahiṃ raghupatihi mūṛha pare tama kūpa ॥ 73(ka) ॥
nirguna rūpa sulabha ati saguna jāna nahiṃ koi।
sugama agama nānā carita suni muni mana bhrama hoi ॥ 73(kha) ॥
sunu khagesa raghupati prabhutāī। kahaum̐ jathāmati kathā suhāī॥
jehi bidhi moha bhayau prabhu mohī। sou saba kathā sunāvaum̐ tohī॥
rāma kṛpā bhājana tumha tātā। hari guna prīti mohi sukhadātā॥
tāte nahiṃ kachu tumhahiṃ durāvaum̐। parama rahasya manohara gāvaum̐॥
sunahu rāma kara sahaja subhāū। jana abhimāna na rākhahiṃ kāū॥
saṃsṛta mūla sūlaprada nānā। sakala soka dāyaka abhimānā॥
tāte karahiṃ kṛpānidhi dūrī। sevaka para mamatā ati bhūrī॥
jimi sisu tana brana hoi gosāī। mātu cirāva kaṭhina kī nāīṃ॥
jadapi prathama dukha pāvai rovai bāla adhīra।
byādhi nāsa hita jananī ganati na so sisu pīra ॥ 74(ka) ॥
timi raghupati nija dāsakara harahiṃ māna hita lāgi।
tulasidāsa aise prabhuhi kasa na bhajahu bhrama tyāgi ॥ 74(kha) ॥
rāma kṛpā āpani jaṛatāī। kahaum̐ khagesa sunahu mana lāī॥
jaba jaba rāma manuja tanu dharahīṃ। bhakta hetu līlā bahu karahīṃ॥
taba taba avadhapurī maiṃ zāūm̐। bālacarita biloki haraṣāūm̐॥
janma mahotsava dekhaum̐ jāī। baraṣa pām̐ca taham̐ rahaum̐ lobhāī॥
iṣṭadeva mama bālaka rāmā। sobhā bapuṣa koṭi sata kāmā॥
nija prabhu badana nihāri nihārī। locana suphala karaum̐ uragārī॥
laghu bāyasa bapu dhari hari saṃgā। dekhaum̐ bālacarita bahuraṃgā॥
larikāīṃ jaham̐ jaham̐ phirahiṃ taham̐ taham̐ saṃga uṛāum̐।
jūṭhani parai ajira maham̐ so uṭhāi kari khāum̐ ॥ 75(ka) ॥
eka bāra atisaya saba carita kie raghubīra।
sumirata prabhu līlā soi pulakita bhayau sarīra ॥ 75(kha) ॥
kahai bhasuṃḍa sunahu khaganāyaka। rāmacarita sevaka sukhadāyaka॥
nṛpamaṃdira suṃdara saba bhām̐tī। khacita kanaka mani nānā jātī॥
barani na jāi rucira am̐ganāī। jaham̐ khelahiṃ nita cāriu bhāī॥
bālabinoda karata raghurāī। bicarata ajira janani sukhadāī॥
marakata mṛdula kalevara syāmā। aṃga aṃga prati chabi bahu kāmā॥
nava rājīva aruna mṛdu caranā। padaja rucira nakha sasi duti haranā॥
lalita aṃka kulisādika cārī। nūpura cārū madhura ravakārī॥
cāru puraṭa mani racita banāī। kaṭi kiṃkina kala mukhara suhāī॥
rekhā traya sundara udara nābhī rucira gam̐bhīra।
ura āyata bhrājata bibidha bāla bibhūṣana cīra ॥ 76 ॥
aruna pāni nakha karaja manohara। bāhu bisāla bibhūṣana suṃdara॥
kaṃdha bāla kehari dara grīvā। cāru cibuka ānana chabi sīṃvā॥
kalabala bacana adhara arunāre। dui dui dasana bisada bara bāre॥
lalita kapola manohara nāsā। sakala sukhada sasi kara sama hāsā॥
nīla kaṃja locana bhava mocana। bhrājata bhāla tilaka gorocana॥
bikaṭa bhṛkuṭi sama śravana suhāe। kuṃcita kaca mecaka chabi chāe॥
pīta jhīni jhagulī tana sohī। kilakani citavani bhāvati mohī॥
rūpa rāsi nṛpa ajira bihārī। nācahiṃ nija pratibiṃba nihārī॥
mohi sana karahīṃ bibidha bidhi krīṛā। baranata mohi hoti ati brīṛā॥
kilakata mohi dharana jaba dhāvahiṃ। calaum̐ bhāgi taba pūpa dekhāvahiṃ॥
āvata nikaṭa ham̐sahiṃ prabhu bhājata rudana karāhiṃ।
jāum̐ samīpa gahana pada phiri phiri citai parāhiṃ ॥ 77(ka) ॥
prākṛta sisu iva līlā dekhi bhayau mohi moha।
kavana caritra karata prabhu cidānaṃda saṃdoha ॥ 77(kha) ॥
etanā mana ānata khagarāyā। raghupati prerita byāpī māyā॥
so māyā na dukhada mohi kāhīṃ। āna jīva iva saṃsṛta nāhīṃ॥
nātha ihām̐ kachu kārana ānā। sunahu so sāvadhāna harijānā॥
gyāna akhaṃḍa eka sītābara। māyā basya jīva sacarācara॥
jauṃ saba keṃ raha gyāna ekarasa। īsvara jīvahi bheda kahahu kasa॥
māyā basya jīva abhimānī। īsa basya māyā gunakhānī॥
parabasa jīva svabasa bhagavaṃtā। jīva aneka eka śrīkaṃtā॥
mudhā bheda jadyapi kṛta māyā। binu hari jāi na koṭi upāyā॥
rāmacaṃdra ke bhajana binu jo caha pada nirbāna।
gyānavaṃta api so nara pasu binu pūm̐cha biṣāna ॥ 78(ka) ॥
rākāpati ṣoṛasa uahiṃ tārāgana samudāi॥
sakala girinha dava lāia binu rabi rāti na jāi ॥ 78(kha) ॥
aisehiṃ hari binu bhajana khagesā। miṭai na jīvanha kera kalesā॥
hari sevakahi na byāpa abidyā। prabhu prerita byāpai tehi bidyā॥
tāte nāsa na hoi dāsa kara। bheda bhagati bhāṛhai bihaṃgabara॥
bhrama te cakita rāma mohi dekhā। biham̐se so sunu carita biseṣā॥
tehi kautuka kara maramu na kāhūm̐। jānā anuja na mātu pitāhūm̐॥
jānu pāni dhāe mohi dharanā। syāmala gāta aruna kara caranā॥
taba maiṃ bhāgi caleum̐ uragāmī। rāma gahana kaham̐ bhujā pasārī॥
jimi jimi dūri uṛāum̐ akāsā। taham̐ bhuja hari dekhaum̐ nija pāsā॥
brahmaloka lagi gayaum̐ maiṃ citayaum̐ pācha uṛāta।
juga aṃgula kara bīca saba rāma bhujahi mohi tāta ॥ 79(ka) ॥
saptābarana bheda kari jahām̐ lageṃ gati mori।
gayaum̐ tahām̐ prabhu bhuja nirakhi byākula bhayaum̐ bahori ॥ 79(kha) ॥
mūdeum̐ nayana trasita jaba bhayaum̐। puni citavata kosalapura gayaūm̐॥
mohi biloki rāma musukāhīṃ। biham̐sata turata gayaum̐ mukha māhīṃ॥
udara mājha sunu aṃḍaja rāyā। dekheum̐ bahu brahmāṃḍa nikāyā॥
ati bicitra taham̐ loka anekā। racanā adhika eka te ekā॥
koṭinha caturānana gaurīsā। aganita uḍagana rabi rajanīsā॥
aganita lokapāla jama kālā। aganita bhūdhara bhūmi bisālā॥
sāgara sari sara bipina apārā। nānā bhām̐ti sṛṣṭi bistārā॥
sura muni siddha nāga nara kiṃnara। cāri prakāra jīva sacarācara॥
jo nahiṃ dekhā nahiṃ sunā jo manahūm̐ na samāi।
so saba adbhuta dekheum̐ barani kavani bidhi jāi ॥ 80(ka) ॥
eka eka brahmāṃḍa mahum̐ rahaum̐ baraṣa sata eka।
ehi bidhi dekhata phiraum̐ maiṃ aṃḍa kaṭāha aneka ॥ 80(kha) ॥
loka loka prati bhinna bidhātā। bhinna biṣnu siva manu disitrātā॥
nara gaṃdharba bhūta betālā। kiṃnara nisicara pasu khaga byālā॥
deva danuja gana nānā jātī। sakala jīva taham̐ ānahi bhām̐tī॥
mahi sari sāgara sara giri nānā। saba prapaṃca taham̐ ānai ānā॥
aṃḍakosa prati prati nija rupā। dekheum̐ jinasa aneka anūpā॥
avadhapurī prati bhuvana ninārī। sarajū bhinna bhinna nara nārī॥
dasaratha kausalyā sunu tātā। bibidha rūpa bharatādika bhrātā॥
prati brahmāṃḍa rāma avatārā। dekhaum̐ bālabinoda apārā॥
bhinna bhinna mai dīkha sabu ati bicitra harijāna।
aganita bhuvana phireum̐ prabhu rāma na dekheum̐ āna ॥ 81(ka) ॥
soi sisupana soi sobhā soi kṛpāla raghubīra।
bhuvana bhuvana dekhata phiraum̐ prerita moha samīra॥81(kha)
bhramata mohi brahmāṃḍa anekā। bīte manahum̐ kalpa sata ekā॥
phirata phirata nija āśrama āyaum̐। taham̐ puni rahi kachu kāla gavām̐yaum̐॥
nija prabhu janma avadha suni pāyaum̐। nirbhara prema haraṣi uṭhi dhāyaum̐॥
dekhaum̐ janma mahotsava jāī। jehi bidhi prathama kahā maiṃ gāī॥
rāma udara dekheum̐ jaga nānā। dekhata banai na jāi bakhānā॥
taham̐ puni dekheum̐ rāma sujānā। māyā pati kṛpāla bhagavānā॥
karaum̐ bicāra bahori bahorī। moha kalila byāpita mati morī॥
ubhaya gharī maham̐ maiṃ saba dekhā। bhayaum̐ bhramita mana moha biseṣā॥
dekhi kṛpāla bikala mohi biham̐se taba raghubīra।
biham̐satahīṃ mukha bāhera āyaum̐ sunu matidhīra ॥ 82(ka) ॥
soi larikāī mo sana karana lage puni rāma।
koṭi bhām̐ti samujhāvaum̐ manu na lahai biśrāma ॥ 82(kha) ॥
dekhi carita yaha so prabhutāī। samujhata deha dasā bisarāī॥
dharani pareum̐ mukha āva na bātā। trāhi trāhi ārata jana trātā॥
premākula prabhu mohi bilokī। nija māyā prabhutā taba rokī॥
kara saroja prabhu mama sira dhareū। dīnadayāla sakala dukha hareū॥
kīnha rāma mohi bigata bimohā। sevaka sukhada kṛpā saṃdohā॥
prabhutā prathama bicāri bicārī। mana maham̐ hoi haraṣa ati bhārī॥
bhagata bachalatā prabhu kai dekhī। upajī mama ura prīti biseṣī॥
sajala nayana pulakita kara jorī। kīnhium̐ bahu bidhi binaya bahorī॥
suni saprema mama bānī dekhi dīna nija dāsa।
bacana sukhada gaṃbhīra mṛdu bole ramānivāsa ॥ 83(ka) ॥
kākabhasuṃḍi māgu bara ati prasanna mohi jāni।
animādika sidhi apara ridhi moccha sakala sukha khāni ॥ 83(kha) ॥
gyāna bibeka birati bigyānā। muni durlabha guna je jaga nānā॥
āju deum̐ saba saṃsaya nāhīṃ। māgu jo tohi bhāva mana māhīṃ॥
suni prabhu bacana adhika anurāgeum̐। mana anumāna karana taba lāgeūm̐॥
prabhu kaha dena sakala sukha sahī। bhagati āpanī dena na kahī॥
bhagati hīna guna saba sukha aise। lavana binā bahu biṃjana jaise॥
bhajana hīna sukha kavane kājā। asa bicāri boleum̐ khagarājā॥
jauṃ prabhu hoi prasanna bara dehū। mo para karahu kṛpā aru nehū॥
mana bhāvata bara māgaum̐ svāmī। tumha udāra ura aṃtarajāmī॥
abirala bhagati bisudhda tava śruti purāna jo gāva।
jehi khojata jogīsa muni prabhu prasāda kou pāva ॥ 84(ka) ॥
bhagata kalpataru pranata hita kṛpā siṃdhu sukha dhāma।
soi nija bhagati mohi prabhu dehu dayā kari rāma ॥ 84(kha) ॥
evamastu kahi raghukulanāyaka। bole bacana parama sukhadāyaka॥
sunu bāyasa taiṃ sahaja sayānā। kāhe na māgasi asa baradānā॥
saba sukha khāni bhagati taiṃ māgī। nahiṃ jaga kou tohi sama baṛabhāgī॥
jo muni koṭi jatana nahiṃ lahahīṃ। je japa joga anala tana dahahīṃ॥
rījheum̐ dekhi tori caturāī। māgehu bhagati mohi ati bhāī॥
sunu bihaṃga prasāda aba moreṃ। saba subha guna basihahiṃ ura toreṃ॥
bhagati gyāna bigyāna birāgā। joga caritra rahasya bibhāgā॥
jānaba taiṃ sabahī kara bhedā। mama prasāda nahiṃ sādhana khedā॥
māyā saṃbhava bhrama saba aba na byāpihahiṃ tohi।
jānesu brahma anādi aja aguna gunākara mohi ॥ 85(ka) ॥
mohi bhagata priya saṃtata asa bicāri sunu kāga।
kāyam̐ bacana mana mama pada karesu acala anurāga ॥ 85(kha) ॥
aba sunu parama bimala mama bānī। satya sugama nigamādi bakhānī॥
nija siddhāṃta sunāvaum̐ tohī। sunu mana dharu saba taji bhaju mohī॥
mama māyā saṃbhava saṃsārā। jīva carācara bibidhi prakārā॥
saba mama priya saba mama upajāe। saba te adhika manuja mohi bhāe॥
tinha maham̐ dvija dvija maham̐ śrutidhārī। tinha mahum̐ nigama dharama anusārī॥
tinha maham̐ priya birakta puni gyānī। gyānihu te ati priya bigyānī॥
tinha te puni mohi priya nija dāsā। jehi gati mori na dūsari āsā॥
puni puni satya kahaum̐ tohi pāhīṃ। mohi sevaka sama priya kou nāhīṃ॥
bhagati hīna biraṃci kina hoī। saba jīvahu sama priya mohi soī॥
bhagativaṃta ati nīcau prānī। mohi prānapriya asi mama bānī॥
suci susīla sevaka sumati priya kahu kāhi na lāga।
śruti purāna kaha nīti asi sāvadhāna sunu kāga ॥ 86 ॥
eka pitā ke bipula kumārā। hohiṃ pṛthaka guna sīla acārā॥
kou paṃḍiṃta kou tāpasa gyātā। kou dhanavaṃta sūra kou dātā॥
kou sarbagya dharmarata koī। saba para pitahi prīti sama hoī॥
kou pitu bhagata bacana mana karmā। sapanehum̐ jāna na dūsara dharmā॥
so suta priya pitu prāna samānā। jadyapi so saba bhām̐ti ayānā॥
ehi bidhi jīva carācara jete। trijaga deva nara asura samete॥
akhila bisva yaha mora upāyā। saba para mohi barābari dāyā॥
tinha maham̐ jo parihari mada māyā। bhajai mohi mana baca arū kāyā॥
purūṣa napuṃsaka nāri vā jīva carācara koi।
sarba bhāva bhaja kapaṭa taji mohi parama priya soi ॥ 87(ka) ॥
satya kahaum̐ khaga tohi suci sevaka mama prānapriya।
asa bicāri bhaju mohi parihari āsa bharosa saba ॥ 87(kha) ॥
kabahūm̐ kāla na byāpihi tohī। sumiresu bhajesu niraṃtara mohī॥
prabhu bacanāmṛta suni na aghāūm̐। tanu pulakita mana ati haraṣāūm̐॥
so sukha jānai mana aru kānā। nahiṃ rasanā pahiṃ jāi bakhānā॥
prabhu sobhā sukha jānahiṃ nayanā। kahi kimi sakahiṃ tinhahi nahiṃ bayanā॥
bahu bidhi mohi prabodhi sukha deī। lage karana sisu kautuka teī॥
sajala nayana kachu mukha kari rūkhā। citai mātu lāgī ati bhūkhā॥
dekhi mātu ātura uṭhi dhāī। kahi mṛdu bacana lie ura lāī॥
goda rākhi karāva paya pānā। raghupati carita lalita kara gānā॥
jehi sukha lāgi purāri asubha beṣa kṛta siva sukhada।
avadhapurī nara nāri tehi sukha mahum̐ saṃtata magana ॥ 88(ka) ॥
soi sukha lavalesa jinha bāraka sapanehum̐ laheu।
te nahiṃ ganahiṃ khagesa brahmasukhahi sajjana sumati ॥ 88(kha) ॥
maiṃ puni avadha raheum̐ kachu kālā। dekheum̐ bālabinoda rasālā॥
rāma prasāda bhagati bara pāyaum̐। prabhu pada baṃdi nijāśrama āyaum̐॥
taba te mohi na byāpī māyā। jaba te raghunāyaka apanāyā॥
yaha saba gupta carita maiṃ gāvā। hari māyām̐ jimi mohi nacāvā॥
nija anubhava aba kahaum̐ khagesā। binu hari bhajana na jāhi kalesā॥
rāma kṛpā binu sunu khagarāī। jāni na jāi rāma prabhutāī॥
jāneṃ binu na hoi paratītī। binu paratīti hoi nahiṃ prītī॥
prīti binā nahiṃ bhagati diṛhāī। jimi khagapati jala kai cikanāī॥
binu gura hoi ki gyāna gyāna ki hoi birāga binu।
gāvahiṃ beda purāna sukha ki lahia hari bhagati binu ॥ 89(ka) ॥
kou biśrāma ki pāva tāta sahaja saṃtoṣa binu।
calai ki jala binu nāva koṭi jatana paci paci maria ॥ 89(kha) ॥
binu saṃtoṣa na kāma nasāhīṃ। kāma achata sukha sapanehum̐ nāhīṃ॥
rāma bhajana binu miṭahiṃ ki kāmā। thala bihīna taru kabahum̐ ki jāmā॥
binu bigyāna ki samatā āvai। kou avakāsa ki nabha binu pāvai॥
śraddhā binā dharma nahiṃ hoī। binu mahi gaṃdha ki pāvai koī॥
binu tapa teja ki kara bistārā। jala binu rasa ki hoi saṃsārā॥
sīla ki mila binu budha sevakāī। jimi binu teja na rūpa gosāī॥
nija sukha binu mana hoi ki thīrā। parasa ki hoi bihīna samīrā॥
kavaniu siddhi ki binu bisvāsā। binu hari bhajana na bhava bhaya nāsā॥
binu bisvāsa bhagati nahiṃ tehi binu dravahiṃ na rāmu।
rāma kṛpā binu sapanehum̐ jīva na laha biśrāmu ॥ 90(ka) ॥
asa bicāri matidhīra taji kutarka saṃsaya sakala।
bhajahu rāma raghubīra karunākara suṃdara sukhada ॥ 90(kha) ॥
nija mati sarisa nātha maiṃ gāī। prabhu pratāpa mahimā khagarāī॥
kaheum̐ na kachu kari juguti biseṣī। yaha saba maiṃ nija nayananhi dekhī॥
mahimā nāma rūpa guna gāthā। sakala amita anaṃta raghunāthā॥
nija nija mati muni hari guna gāvahiṃ। nigama seṣa siva pāra na pāvahiṃ॥
tumhahi ādi khaga masaka prajaṃtā। nabha uṛāhiṃ nahiṃ pāvahiṃ aṃtā॥
timi raghupati mahimā avagāhā। tāta kabahum̐ kou pāva ki thāhā॥
rāmu kāma sata koṭi subhaga tana। durgā koṭi amita ari mardana॥
sakra koṭi sata sarisa bilāsā। nabha sata koṭi amita avakāsā॥
maruta koṭi sata bipula bala rabi sata koṭi prakāsa।
sasi sata koṭi susītala samana sakala bhava trāsa ॥ 91(ka) ॥
kāla koṭi sata sarisa ati dustara durga duraṃta।
dhūmaketu sata koṭi sama durādharaṣa bhagavaṃta ॥ 91(kha) ॥
prabhu agādha sata koṭi patālā। samana koṭi sata sarisa karālā॥
tīratha amita koṭi sama pāvana। nāma akhila agha pūga nasāvana॥
himagiri koṭi acala raghubīrā। siṃdhu koṭi sata sama gaṃbhīrā॥
kāmadhenu sata koṭi samānā। sakala kāma dāyaka bhagavānā॥
sārada koṭi amita caturāī। bidhi sata koṭi sṛṣṭi nipunāī॥
biṣnu koṭi sama pālana kartā। rudra koṭi sata sama saṃhartā॥
dhanada koṭi sata sama dhanavānā। māyā koṭi prapaṃca nidhānā॥
bhāra dharana sata koṭi ahīsā। niravadhi nirupama prabhu jagadīsā॥
nirupama na upamā āna rāma samāna rāmu nigama kahai।
jimi koṭi sata khadyota sama rabi kahata ati laghutā lahai॥
ehi bhām̐ti nija nija mati bilāsa munisa harihi bakhānahīṃ।
prabhu bhāva gāhaka ati kṛpāla saprema suni sukha mānahīṃ॥
rāmu amita guna sāgara thāha ki pāvai koi।
saṃtanha sana jasa kichu suneum̐ tumhahi sunāyaum̐ soi ॥ 92(ka) ॥
bhāva basya bhagavāna sukha nidhāna karunā bhavana।
taji mamatā mada māna bhajia sadā sītā ravana ॥ 92(kha) ॥
suni bhusuṃḍi ke bacana suhāe। haraṣita khagapati paṃkha phulāe॥
nayana nīra mana ati haraṣānā। śrīraghupati pratāpa ura ānā॥
pāchila moha samujhi pachitānā। brahma anādi manuja kari mānā॥
puni puni kāga carana siru nāvā। jāni rāma sama prema baṛhāvā॥
gura binu bhava nidhi tarai na koī। jauṃ biraṃci saṃkara sama hoī॥
saṃsaya sarpa graseu mohi tātā। dukhada lahari kutarka bahu brātā॥
tava sarūpa gāruṛi raghunāyaka। mohi jiāyau jana sukhadāyaka॥
tava prasāda mama moha nasānā। rāma rahasya anūpama jānā॥
tāhi prasaṃsi bibidha bidhi sīsa nāi kara jori।
bacana binīta saprema mṛdu boleu garuṛa bahori ॥ 93(ka) ॥
prabhu apane abibeka te būjhaum̐ svāmī tohi।
kṛpāsiṃdhu sādara kahahu jāni dāsa nija mohi ॥ 93(kha) ॥
tumha sarbagya tanya tama pārā। sumati susīla sarala ācārā॥
gyāna birati bigyāna nivāsā। raghunāyaka ke tumha priya dāsā॥
kārana kavana deha yaha pāī। tāta sakala mohi kahahu bujhāī॥
rāma carita sara suṃdara svāmī। pāyahu kahām̐ kahahu nabhagāmī॥
nātha sunā maiṃ asa siva pāhīṃ। mahā pralayahum̐ nāsa tava nāhīṃ॥
mudhā bacana nahiṃ īsvara kahaī। sou moreṃ mana saṃsaya ahaī॥
aga jaga jīva nāga nara devā। nātha sakala jagu kāla kalevā॥
aṃḍa kaṭāha amita laya kārī। kālu sadā duratikrama bhārī॥
tumhahi na byāpata kāla ati karāla kārana kavana।
mohi so kahahu kṛpāla gyāna prabhāva ki joga bala ॥ 94(ka) ॥
prabhu tava āśrama āem̐ mora moha bhrama bhāga।
kārana kavana so nātha saba kahahu sahita anurāga ॥ 94(kha) ॥
garuṛa girā suni haraṣeu kāgā। boleu umā parama anurāgā॥
dhanya dhanya tava mati uragārī। prasna tumhāri mohi ati pyārī॥
suni tava prasna saprema suhāī। bahuta janama kai sudhi mohi āī॥
saba nija kathā kahaum̐ maiṃ gāī। tāta sunahu sādara mana lāī॥
japa tapa makha sama dama brata dānā। birati bibeka joga bigyānā॥
saba kara phala raghupati pada premā। tehi binu kou na pāvai chemā॥
ehi tana rāma bhagati maiṃ pāī। tāte mohi mamatā adhikāī॥
jehi teṃ kachu nija svāratha hoī। tehi para mamatā kara saba koī॥
pannagāri asi nīti śruti saṃmata sajjana kahahiṃ।
ati nīcahu sana prīti karia jāni nija parama hita ॥ 95(ka) ॥
pāṭa kīṭa teṃ hoi tehi teṃ pāṭaṃbara rucira।
kṛmi pālai sabu koi parama apāvana prāna sama ॥ 95(kha) ॥
svāratha sām̐ca jīva kahum̐ ehā। mana krama bacana rāma pada nehā॥
soi pāvana soi subhaga sarīrā। jo tanu pāi bhajia raghubīrā॥
rāma bimukha lahi bidhi sama dehī। kabi kobida na prasaṃsahiṃ tehī॥
rāma bhagati ehiṃ tana ura jāmī। tāte mohi parama priya svāmī॥
tajaum̐ na tana nija icchā maranā। tana binu beda bhajana nahiṃ baranā॥
prathama moham̐ mohi bahuta bigovā। rāma bimukha sukha kabahum̐ na sovā॥
nānā janama karma puni nānā। kie joga japa tapa makha dānā॥
kavana joni janameum̐ jaham̐ nāhīṃ। maiṃ khagesa bhrami bhrami jaga māhīṃ॥
dekheum̐ kari saba karama gosāī। sukhī na bhayaum̐ abahiṃ kī nāī॥
sudhi mohi nātha janma bahu kerī। siva prasāda mati moham̐ na gherī॥
prathama janma ke carita aba kahaum̐ sunahu bihagesa।
suni prabhu pada rati upajai jāteṃ miṭahiṃ kalesa ॥ 96(ka) ॥
pūruba kalpa eka prabhu juga kalijuga mala mūla॥
nara aru nāri adharma rata sakala nigama pratikūla ॥ 96(kha) ॥
tehi kalijuga kosalapura jāī। janmata bhayaum̐ sūdra tanu pāī॥
siva sevaka mana krama aru bānī। āna deva niṃdaka abhimānī॥
dhana mada matta parama bācālā। ugrabuddhi ura daṃbha bisālā॥
jadapi raheum̐ raghupati rajadhānī। tadapi na kachu mahimā taba jānī॥
aba jānā maiṃ avadha prabhāvā। nigamāgama purāna asa gāvā॥
kavanehum̐ janma avadha basa joī। rāma parāyana so pari hoī॥
avadha prabhāva jāna taba prānī। jaba ura basahiṃ rāmu dhanupānī॥
so kalikāla kaṭhina uragārī। pāpa parāyana saba nara nārī॥
kalimala grase dharma saba lupta bhae sadagraṃtha।
daṃbhinha nija mati kalpi kari pragaṭa kie bahu paṃtha ॥ 97(ka) ॥
bhae loga saba mohabasa lobha grase subha karma।
sunu harijāna gyāna nidhi kahaum̐ kachuka kalidharma ॥ 97(kha) ॥
barana dharma nahiṃ āśrama cārī। śruti birodha rata saba nara nārī॥
dvija śruti becaka bhūpa prajāsana। kou nahiṃ māna nigama anusāsana॥
māraga soi jā kahum̐ joi bhāvā। paṃḍita soi jo gāla bajāvā॥
mithyāraṃbha daṃbha rata joī। tā kahum̐ saṃta kahai saba koī॥
soi sayāna jo paradhana hārī। jo kara daṃbha so baṛa ācārī॥
jau kaha jhūm̐ṭha masakharī jānā। kalijuga soi gunavaṃta bakhānā॥
nirācāra jo śruti patha tyāgī। kalijuga soi gyānī so birāgī॥
jākeṃ nakha aru jaṭā bisālā। soi tāpasa prasiddha kalikālā॥
asubha beṣa bhūṣana dhareṃ bhacchābhaccha je khāhiṃ।
tei jogī tei siddha nara pūjya te kalijuga māhiṃ ॥ 98(ka) ॥
je apakārī cāra tinha kara gaurava mānya tei।
mana krama bacana labāra tei bakatā kalikāla mahum̐ ॥ 98(kha) ॥
nāri bibasa nara sakala gosāī। nācahiṃ naṭa markaṭa kī nāī॥
sūdra dvijanha upadesahiṃ gyānā। meli janeū lehiṃ kudānā॥
saba nara kāma lobha rata krodhī। deva bipra śruti saṃta birodhī॥
guna maṃdira suṃdara pati tyāgī। bhajahiṃ nāri para puruṣa abhāgī॥
saubhāginīṃ bibhūṣana hīnā। bidhavanha ke siṃgāra nabīnā॥
gura siṣa badhira aṃdha kā lekhā। eka na sunai eka nahiṃ dekhā॥
harai siṣya dhana soka na haraī। so gura ghora naraka mahum̐ paraī॥
mātu pitā bālakanhi bolābahiṃ। udara bharai soi dharma sikhāvahiṃ॥
brahma gyāna binu nāri nara kahahiṃ na dūsari bāta।
kauṛī lāgi lobha basa karahiṃ bipra gura ghāta ॥ 99(ka) ॥
bādahiṃ sūdra dvijanha sana hama tumha te kachu ghāṭi।
jānai brahma so biprabara ām̐khi dekhāvahiṃ ḍāṭi ॥ 99(kha) ॥
para triya laṃpaṭa kapaṭa sayāne। moha droha mamatā lapaṭāne॥
tei abhedabādī gyānī nara। dekhā meṃ caritra kalijuga kara॥
āpu gae aru tinhahū ghālahiṃ। je kahum̐ sata māraga pratipālahiṃ॥
kalpa kalpa bhari eka eka narakā। parahiṃ je dūṣahiṃ śruti kari tarakā॥
je baranādhama teli kumhārā। svapaca kirāta kola kalavārā॥
nāri muī gṛha saṃpati nāsī। mūṛa muṛāi hohiṃ sanyāsī॥
te bipranha sana āpu pujāvahiṃ। ubhaya loka nija hātha nasāvahiṃ॥
bipra niracchara lolupa kāmī। nirācāra saṭha bṛṣalī svāmī॥
sūdra karahiṃ japa tapa brata nānā। baiṭhi barāsana kahahiṃ purānā॥
saba nara kalpita karahiṃ acārā। jāi na barani anīti apārā॥
bhae barana saṃkara kali bhinnasetu saba loga।
karahiṃ pāpa pāvahiṃ dukha bhaya ruja soka biyoga ॥ 100(ka) ॥
śruti saṃmata hari bhakti patha saṃjuta birati bibeka।
tehi na calahiṃ nara moha basa kalpahiṃ paṃtha aneka ॥ 100(kha) ॥
bahu dāma sam̐vārahiṃ dhāma jatī। biṣayā hari līnhi na rahi biratī॥
tapasī dhanavaṃta daridra gṛhī। kali kautuka tāta na jāta kahī॥
kulavaṃti nikārahiṃ nāri satī। gṛha ānihiṃ cerī niberi gatī॥
suta mānahiṃ mātu pitā taba lauṃ। abalānana dīkha nahīṃ jaba lauṃ॥
sasurāri piāri lagī jaba teṃ। riparūpa kuṭuṃba bhae taba teṃ॥
nṛpa pāpa parāyana dharma nahīṃ। kari daṃḍa biḍaṃba prajā nitahīṃ॥
dhanavaṃta kulīna malīna apī। dvija cinha janeu ughāra tapī॥
nahiṃ māna purāna na bedahi jo। hari sevaka saṃta sahī kali so॥
kabi bṛṃda udāra dunī na sunī। guna dūṣaka brāta na kopi gunī॥
kali bārahiṃ bāra dukāla parai। binu anna dukhī saba loga marai॥
sunu khagesa kali kapaṭa haṭha daṃbha dveṣa pāṣaṃḍa।
māna moha mārādi mada byāpi rahe brahmaṃḍa ॥ 101(ka) ॥
tāmasa dharma karahiṃ nara japa tapa brata makha dāna।
deva na baraṣahiṃ dharanīṃ bae na jāmahiṃ dhāna ॥ 101(kha) ॥
abalā kaca bhūṣana bhūri chudhā। dhanahīna dukhī mamatā bahudhā॥
sukha cāhahiṃ mūṛha na dharma ratā। mati thori kaṭhori na komalatā ॥ 1 ॥
nara pīṛita roga na bhoga kahīṃ। abhimāna birodha akāranahīṃ॥
laghu jīvana saṃbatu paṃca dasā। kalapāṃta na nāsa gumānu asā ॥ 2 ॥
kalikāla bihāla kie manujā। nahiṃ mānata kvau anujā tanujā।
nahiṃ toṣa bicāra na sītalatā। saba jāti kujāti bhae magatā ॥ 3 ॥
iriṣā paruṣācchara lolupatā। bhari pūri rahī samatā bigatā॥
saba loga biyoga bisoka hue। baranāśrama dharma acāra gae ॥ 4 ॥
dama dāna dayā nahiṃ jānapanī। jaṛatā parabaṃcanatāti ghanī॥
tanu poṣaka nāri narā sagare। paraniṃdaka je jaga mo bagare ॥ 5 ॥
sunu byālāri kāla kali mala avaguna āgāra।
gunaum̐ bahuta kalijuga kara binu prayāsa nistāra ॥ 102(ka) ॥
kṛtajuga tretā dvāpara pūjā makha aru joga।
jo gati hoi so kali hari nāma te pāvahiṃ loga ॥ 102(kha) ॥
kṛtajuga saba jogī bigyānī। kari hari dhyāna tarahiṃ bhava prānī॥
tretām̐ bibidha jagya nara karahīṃ। prabhuhi samarpi karma bhava tarahīṃ॥
dvāpara kari raghupati pada pūjā। nara bhava tarahiṃ upāya na dūjā॥
kalijuga kevala hari guna gāhā। gāvata nara pāvahiṃ bhava thāhā॥
kalijuga joga na jagya na gyānā। eka adhāra rāma guna gānā॥
saba bharosa taji jo bhaja rāmahi। prema sameta gāva guna grāmahi॥
soi bhava tara kachu saṃsaya nāhīṃ। nāma pratāpa pragaṭa kali māhīṃ॥
kali kara eka punīta pratāpā। mānasa punya hohiṃ nahiṃ pāpā॥
kalijuga sama juga āna nahiṃ jauṃ nara kara bisvāsa।
gāi rāma guna gana bimalam̐ bhava tara binahiṃ prayāsa ॥ 103(ka) ॥
pragaṭa cāri pada dharma ke kalila mahum̐ eka pradhāna।
jena kena bidhi dīnheṃ dāna karai kalyāna ॥ 103(kha) ॥
nita juga dharma hohiṃ saba kere। hṛdayam̐ rāma māyā ke prere॥
suddha satva samatā bigyānā। kṛta prabhāva prasanna mana jānā॥
satva bahuta raja kachu rati karmā। saba bidhi sukha tretā kara dharmā॥
bahu raja svalpa satva kachu tāmasa। dvāpara dharma haraṣa bhaya mānasa॥
tāmasa bahuta rajoguna thorā। kali prabhāva birodha cahum̐ orā॥
budha juga dharma jāni mana māhīṃ। taji adharma rati dharma karāhīṃ॥
kāla dharma nahiṃ byāpahiṃ tāhī। raghupati carana prīti ati jāhī॥
naṭa kṛta bikaṭa kapaṭa khagarāyā। naṭa sevakahi na byāpai māyā॥
hari māyā kṛta doṣa guna binu hari bhajana na jāhiṃ।
bhajia rāma taji kāma saba asa bicāri mana māhiṃ ॥ 104(ka) ॥
tehi kalikāla baraṣa bahu baseum̐ avadha bihagesa।
pareu dukāla bipati basa taba maiṃ gayaum̐ bidesa ॥ 104(kha) ॥
gayaum̐ ujenī sunu uragārī। dīna malīna daridra dukhārī॥
gaem̐ kāla kachu saṃpati pāī। taham̐ puni karaum̐ saṃbhu sevakāī॥
bipra eka baidika siva pūjā। karai sadā tehi kāju na dūjā॥
parama sādhu paramāratha biṃdaka। saṃbhu upāsaka nahiṃ hari niṃdaka॥
tehi sevaum̐ maiṃ kapaṭa sametā। dvija dayāla ati nīti niketā॥
bāhija namra dekhi mohi sāīṃ। bipra paṛhāva putra kī nāīṃ॥
saṃbhu maṃtra mohi dvijabara dīnhā। subha upadesa bibidha bidhi kīnhā॥
japaum̐ maṃtra siva maṃdira jāī। hṛdayam̐ daṃbha ahamiti adhikāī॥
maiṃ khala mala saṃkula mati nīca jāti basa moha।
hari jana dvija dekheṃ jaraum̐ karaum̐ biṣnu kara droha ॥ 105(ka) ॥
gura nita mohi prabodha dukhita dekhi ācarana mama।
mohi upajai ati krodha daṃbhihi nīti ki bhāvaī ॥ 105(kha) ॥
eka bāra gura līnha bolāī। mohi nīti bahu bhām̐ti sikhāī॥
siva sevā kara phala suta soī। abirala bhagati rāma pada hoī॥
rāmahi bhajahiṃ tāta siva dhātā। nara pāvam̐ra kai ketika bātā॥
jāsu carana aja siva anurāgī। tātu droham̐ sukha cahasi abhāgī॥
hara kahum̐ hari sevaka gura kaheū। suni khaganātha hṛdaya mama daheū॥
adhama jāti maiṃ bidyā pāem̐। bhayaum̐ jathā ahi dūdha piāem̐॥
mānī kuṭila kubhāgya kujātī। gura kara droha karaum̐ dinu rātī॥
ati dayāla gura svalpa na krodhā। puni puni mohi sikhāva subodhā॥
jehi te nīca baṛāī pāvā। so prathamahiṃ hati tāhi nasāvā॥
dhūma anala saṃbhava sunu bhāī। tehi bujhāva ghana padavī pāī॥
raja maga parī nirādara rahaī। saba kara pada prahāra nita sahaī॥
maruta uṛāva prathama tehi bharaī। puni nṛpa nayana kirīṭanhi paraī॥
sunu khagapati asa samujhi prasaṃgā। budha nahiṃ karahiṃ adhama kara saṃgā॥
kabi kobida gāvahiṃ asi nītī। khala sana kalaha na bhala nahiṃ prītī॥
udāsīna nita rahia gosāīṃ। khala pariharia svāna kī nāīṃ॥
maiṃ khala hṛdayam̐ kapaṭa kuṭilāī। gura hita kahai na mohi sohāī॥
eka bāra hara maṃdira japata raheum̐ siva nāma।
gura āyau abhimāna teṃ uṭhi nahiṃ kīnha pranāma ॥ 106(ka) ॥
so dayāla nahiṃ kaheu kachu ura na roṣa lavalesa।
ati agha gura apamānatā sahi nahiṃ sake mahesa ॥ 106(kha) ॥
maṃdira mājha bhaī nabha bānī। re hatabhāgya agya abhimānī॥
jadyapi tava gura keṃ nahiṃ krodhā। ati kṛpāla cita samyaka bodhā॥
tadapi sāpa saṭha daihaum̐ tohī। nīti birodha sohāi na mohī॥
jauṃ nahiṃ daṃḍa karauṃ khala torā। bhraṣṭa hoi śrutimāraga morā॥
je saṭha gura sana iriṣā karahīṃ। raurava naraka koṭi juga parahīṃ॥
trijaga joni puni dharahiṃ sarīrā। ayuta janma bhari pāvahiṃ pīrā॥
baiṭha rahesi ajagara iva pāpī। sarpa hohi khala mala mati byāpī॥
mahā biṭapa koṭara mahum̐ jāī॥rahu adhamādhama adhagati pāī॥
hāhākāra kīnha gura dāruna suni siva sāpa॥
kaṃpita mohi biloki ati ura upajā paritāpa ॥ 107(ka) ॥
kari daṃḍavata saprema dvija siva sanmukha kara jori।
binaya karata gadagada svara samujhi ghora gati mori ॥ 107(kha) ॥
namāmīśamīśāna nirvāṇarūpaṃ। viṃbhuṃ byāpakaṃ brahma vedasvarūpaṃ।
nijaṃ nirguṇaṃ nirvikalpaṃ nirīṃha। cidākāśamākāśavāsaṃ bhaje’haṃ॥
nirākāramoṃkāramūlaṃ turīyaṃ। girā gyāna gotītamīśaṃ girīśaṃ॥
karālaṃ mahākāla kālaṃ kṛpālaṃ। guṇāgāra saṃsārapāraṃ nato’haṃ॥
tuṣārādri saṃkāśa gauraṃ gabhīraṃ। manobhūta koṭi prabhā śrī śarīraṃ॥
sphuranmauli kallolinī cāru gaṃgā। lasadbhālabālendu kaṃṭhe bhujaṃgā॥
calatkuṃḍalaṃ bhrū sunetraṃ viśālaṃ। prasannānanaṃ nīlakaṃṭhaṃ dayālaṃ॥
mṛgādhīśacarmāmbaraṃ muṇḍamālaṃ। priyaṃ śaṃkaraṃ sarvanāthaṃ bhajāmi॥
pracaṃḍaṃ prakṛṣṭaṃ pragalbhaṃ pareśaṃ। akhaṃḍaṃ ajaṃ bhānukoṭiprakāśaṃ॥
trayaḥśūla nirmūlanaṃ śūlapāṇiṃ। bhaje’haṃ bhavānīpatiṃ bhāvagamyaṃ॥
kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī। sadā sajjanāndadātā purārī॥
cidānaṃdasaṃdoha mohāpahārī। prasīda prasīda prabho manmathārī॥
na yāvad umānātha pādāravindaṃ। bhajaṃtīha loke pare vā narāṇāṃ॥
na tāvatsukhaṃ śānti santāpanāśaṃ। prasīda prabho sarvabhūtādhivāsaṃ॥
na jānāmi yogaṃ japaṃ naiva pūjāṃ। nato’haṃ sadā sarvadā śaṃbhu tubhyaṃ॥
jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṃ। prabho pāhi āpannamāmīśa śaṃbho॥
rudrāṣṭakamidaṃ proktaṃ vipreṇa haratoṣaye।
ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṃ śambhuḥ prasīdati ॥ 9 ॥
suni binatī sarbagya siva dekhi bripra anurāgu।
puni maṃdira nabhabānī bhai dvijabara bara māgu ॥ 108(ka) ॥
jauṃ prasanna prabhu mo para nātha dīna para nehu।
nija pada bhagati dei prabhu puni dūsara bara dehu ॥ 108(kha) ॥
tava māyā basa jīva jaṛa saṃtata phirai bhulāna।
tehi para krodha na karia prabhu kṛpā siṃdhu bhagavāna ॥ 108(ga) ॥
saṃkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla।
sāpa anugraha hoi jehiṃ nātha thorehīṃ kāla ॥ 108(gha) ॥
ehi kara hoi parama kalyānā। soi karahu aba kṛpānidhānā॥
bipragirā suni parahita sānī। evamastu iti bhai nabhabānī॥
jadapi kīnha ehiṃ dāruna pāpā। maiṃ puni dīnha kopa kari sāpā॥
tadapi tumhāra sādhutā dekhī। karihaum̐ ehi para kṛpā biseṣī॥
chamāsīla je para upakārī। te dvija mohi priya jathā kharārī॥
mora śrāpa dvija byartha na jāihi। janma sahasa avasya yaha pāihi॥
janamata marata dusaha dukha hoī। ahi svalpau nahiṃ byāpihi soī॥
kavaneum̐ janma miṭihi nahiṃ gyānā। sunahi sūdra mama bacana pravānā॥
raghupati purīṃ janma taba bhayaū। puni taiṃ mama sevām̐ mana dayaū॥
purī prabhāva anugraha moreṃ। rāma bhagati upajihi ura toreṃ॥
sunu mama bacana satya aba bhāī। haritoṣana brata dvija sevakāī॥
aba jani karahi bipra apamānā। jānehu saṃta anaṃta samānā॥
iṃdra kulisa mama sūla bisālā। kāladaṃḍa hari cakra karālā॥
jo inha kara mārā nahiṃ maraī। bipradroha pāvaka so jaraī॥
asa bibeka rākhehu mana māhīṃ। tumha kaham̐ jaga durlabha kachu nāhīṃ॥
aurau eka āsiṣā morī। apratihata gati hoihi torī॥
suni siva bacana haraṣi gura evamastu iti bhāṣi।
mohi prabodhi gayau gṛha saṃbhu carana ura rākhi ॥ 109(ka) ॥
prerita kāla bidhi giri jāi bhayaum̐ maiṃ byāla।
puni prayāsa binu so tanu jajeum̐ gaem̐ kachu kāla ॥ 109(kha) ॥
joi tanu dharaum̐ tajaum̐ puni anāyāsa harijāna।
jimi nūtana paṭa pahirai nara pariharai purāna ॥ 109(ga) ॥
sivam̐ rākhī śruti nīti aru maiṃ nahiṃ pāvā klesa।
ehi bidhi dhareum̐ bibidha tanu gyāna na gayau khagesa ॥ 109(gha) ॥
trijaga deva nara joi tanu dharaum̐। taham̐ taham̐ rāma bhajana anusaraūm̐॥
eka sūla mohi bisara na kāū। gura kara komala sīla subhāū॥
carama deha dvija kai maiṃ pāī। sura durlabha purāna śruti gāī॥
khelaum̐ tahūm̐ bālakanha mīlā। karaum̐ sakala raghunāyaka līlā॥
prauṛha bhaem̐ mohi pitā paṛhāvā। samajhaum̐ sunaum̐ gunaum̐ nahiṃ bhāvā॥
mana te sakala bāsanā bhāgī। kevala rāma carana laya lāgī॥
kahu khagesa asa kavana abhāgī। kharī seva suradhenuhi tyāgī॥
prema magana mohi kachu na sohāī। hāreu pitā paṛhāi paṛhāī॥
bhae kālabasa jaba pitu mātā। maiṃ bana gayaum̐ bhajana janatrātā॥
jaham̐ jaham̐ bipina munīsvara pāvaum̐। āśrama jāi jāi siru nāvaum̐॥
būjhata tinhahi rāma guna gāhā। kahahiṃ sunaum̐ haraṣita khaganāhā॥
sunata phiraum̐ hari guna anubādā। abyāhata gati saṃbhu prasādā॥
chūṭī tribidha īṣanā gāṛhī। eka lālasā ura ati bāṛhī॥
rāma carana bārija jaba dekhauṃ। taba nija janma saphala kari lekhauṃ॥
jehi pūm̐chaum̐ soi muni asa kahaī। īsvara sarba bhūtamaya ahaī॥
nirguna mata nahiṃ mohi sohāī। saguna brahma rati ura adhikāī॥
gura ke bacana surati kari rāma carana manu lāga।
raghupati jasa gāvata phiraum̐ chana chana nava anurāga ॥ 110(ka) ॥
meru sikhara baṭa chāyām̐ muni lomasa āsīna।
dekhi carana siru nāyaum̐ bacana kaheum̐ ati dīna ॥ 110(kha) ॥
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khagarāja।
mohi sādara pūm̐chata bhae dvija āyahu kehi kāja ॥ 110(ga) ॥
taba maiṃ kahā kṛpānidhi tumha sarbagya sujāna।
saguna brahma avarādhana mohi kahahu bhagavāna ॥ 110(gha) ॥
taba muniṣa raghupati guna gāthā। kahe kachuka sādara khaganāthā॥
brahmagyāna rata muni bigyāni। mohi parama adhikārī jānī॥
lāge karana brahma upadesā। aja adveta aguna hṛdayesā॥
akala anīha anāma arupā। anubhava gamya akhaṃḍa anūpā॥
mana gotīta amala abināsī। nirbikāra niravadhi sukha rāsī॥
so taiṃ tāhi tohi nahiṃ bhedā। bāri bīci iva gāvahi bedā॥
bibidha bhām̐ti mohi muni samujhāvā। nirguna mata mama hṛdayam̐ na āvā॥
puni maiṃ kaheum̐ nāi pada sīsā। saguna upāsana kahahu munīsā॥
rāma bhagati jala mama mana mīnā। kimi bilagāi munīsa prabīnā॥
soi upadesa kahahu kari dāyā। nija nayananhi dekhauṃ raghurāyā॥
bhari locana biloki avadhesā। taba sunihaum̐ nirguna upadesā॥
muni puni kahi harikathā anūpā। khaṃḍi saguna mata aguna nirūpā॥
taba maiṃ nirguna mata kara dūrī। saguna nirūpaum̐ kari haṭha bhūrī॥
uttara pratiuttara maiṃ kīnhā। muni tana bhae krodha ke cīnhā॥
sunu prabhu bahuta avagyā kiem̐। upaja krodha gyāninha ke hiem̐॥
ati saṃgharaṣana jauṃ kara koī। anala pragaṭa caṃdana te hoī॥
-bāraṃbāra sakopa muni karai nirupana gyāna।
maiṃ apaneṃ mana baiṭha taba karaum̐ bibidha anumāna ॥ 111(ka) ॥
krodha ki dvetabuddhi binu dvaita ki binu agyāna।
māyābasa parichinna jaṛa jīva ki īsa samāna ॥ 111(kha) ॥
kabahum̐ ki dukha saba kara hita tākeṃ। tehi ki daridra parasa mani jākeṃ॥
paradrohī kī hohiṃ nisaṃkā। kāmī puni ki rahahiṃ akalaṃkā॥
baṃsa ki raha dvija anahita kīnheṃ। karma ki hohiṃ svarūpahi cīnheṃ॥
kāhū sumati ki khala sam̐ga jāmī। subha gati pāva ki paratriya gāmī॥
bhava ki parahiṃ paramātmā biṃdaka। sukhī ki hohiṃ kabahum̐ hariniṃdaka॥
rāju ki rahai nīti binu jāneṃ। agha ki rahahiṃ haricarita bakhāneṃ॥
pāvana jasa ki punya binu hoī। binu agha ajasa ki pāvai koī॥
lābhu ki kichu hari bhagati samānā। jehi gāvahiṃ śruti saṃta purānā॥
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī। bhajia na rāmahi nara tanu pāī॥
agha ki pisunatā sama kachu ānā। dharma ki dayā sarisa harijānā॥
ehi bidhi amiti juguti mana gunaūm̐। muni upadesa na sādara sunaūm̐॥
puni puni saguna paccha maiṃ ropā। taba muni boleu bacana sakopā॥
mūṛha parama sikha deum̐ na mānasi। uttara pratiuttara bahu ānasi॥
satya bacana bisvāsa na karahī। bāyasa iva sabahī te ḍarahī॥
saṭha svapaccha taba hṛdayam̐ bisālā। sapadi hohi pacchī caṃḍālā॥
līnha śrāpa maiṃ sīsa caṛhāī। nahiṃ kachu bhaya na dīnatā āī॥
turata bhayaum̐ maiṃ kāga taba puni muni pada siru nāi।
sumiri rāma raghubaṃsa mani haraṣita caleum̐ uṛāi ॥ 112(ka) ॥
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha॥
nija prabhumaya dekhahiṃ jagata kehi sana karahiṃ birodha ॥ 112(kha) ॥
sunu khagesa nahiṃ kachu riṣi dūṣana। ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana॥
kṛpāsiṃdhu muni mati kari bhorī। līnhi prema paricchā morī॥
mana baca krama mohi nija jana jānā। muni mati puni pherī bhagavānā॥
riṣi mama mahata sīlatā dekhī। rāma carana bisvāsa biseṣī॥
ati bisamaya puni puni pachitāī। sādara muni mohi līnha bolāī॥
mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā। haraṣita rāmamaṃtra taba dīnhā॥
bālakarūpa rāma kara dhyānā। kaheu mohi muni kṛpānidhānā॥
suṃdara sukhada mihi ati bhāvā। so prathamahiṃ maiṃ tumhahi sunāvā॥
muni mohi kachuka kāla taham̐ rākhā। rāmacaritamānasa taba bhāṣā॥
sādara mohi yaha kathā sunāī। puni bole muni girā suhāī॥
rāmacarita sara gupta suhāvā। saṃbhu prasāda tāta maiṃ pāvā॥
tohi nija bhagata rāma kara jānī। tāte maiṃ saba kaheum̐ bakhānī॥
rāma bhagati jinha keṃ ura nāhīṃ। kabahum̐ na tāta kahia tinha pāhīṃ॥
muni mohi bibidha bhām̐ti samujhāvā। maiṃ saprema muni pada siru nāvā॥
nija kara kamala parasi mama sīsā। haraṣita āsiṣa dīnha munīsā॥
rāma bhagati abirala ura toreṃ। basihi sadā prasāda aba moreṃ॥
-sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna।
kāmarūpa icdhāmarana gyāna birāga nidhāna ॥ 113(ka) ॥
jeṃhiṃ āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavaṃta।
byāpihi taham̐ na abidyā jojana eka prajaṃta ॥ 113(kha) ॥
kāla karma guna doṣa subhāū। kachu dukha tumhahi na byāpihi kāū॥
rāma rahasya lalita bidhi nānā। gupta pragaṭa itihāsa purānā॥
binu śrama tumha jānaba saba soū। nita nava neha rāma pada hoū॥
jo icchā karihahu mana māhīṃ। hari prasāda kachu durlabha nāhīṃ॥
suni muni āsiṣa sunu matidhīrā। brahmagirā bhai gagana gam̐bhīrā॥
evamastu tava baca muni gyānī। yaha mama bhagata karma mana bānī॥
suni nabhagirā haraṣa mohi bhayaū। prema magana saba saṃsaya gayaū॥
kari binatī muni āyasu pāī। pada saroja puni puni siru nāī॥
haraṣa sahita ehiṃ āśrama āyaum̐। prabhu prasāda durlabha bara pāyaum̐॥
ihām̐ basata mohi sunu khaga īsā। bīte kalapa sāta aru bīsā॥
karaum̐ sadā raghupati guna gānā। sādara sunahiṃ bihaṃga sujānā॥
jaba jaba avadhapurīṃ raghubīrā। dharahiṃ bhagata hita manuja sarīrā॥
taba taba jāi rāma pura rahaūm̐। sisulīlā biloki sukha lahaūm̐॥
puni ura rākhi rāma sisurūpā। nija āśrama āvaum̐ khagabhūpā॥
kathā sakala maiṃ tumhahi sunāī। kāga deha jehiṃ kārana pāī॥
kahium̐ tāta saba prasna tumhārī। rāma bhagati mahimā ati bhārī॥
tāte yaha tana mohi priya bhayau rāma pada neha।
nija prabhu darasana pāyaum̐ gae sakala saṃdeha ॥ 114(ka) ॥
bhagati paccha haṭha kari raheum̐ dīnhi mahāriṣi sāpa।
muni durlabha bara pāyaum̐ dekhahu bhajana pratāpa ॥ 114(kha) ॥
je asi bhagati jāni pariharahīṃ। kevala gyāna hetu śrama karahīṃ॥
te jaṛa kāmadhenu gṛham̐ tyāgī। khojata āku phirahiṃ paya lāgī॥
sunu khagesa hari bhagati bihāī। je sukha cāhahiṃ āna upāī॥
te saṭha mahāsiṃdhu binu taranī। pairi pāra cāhahiṃ jaṛa karanī॥
suni bhasuṃḍi ke bacana bhavānī। boleu garuṛa haraṣi mṛdu bānī॥
tava prasāda prabhu mama ura māhīṃ। saṃsaya soka moha bhrama nāhīṃ॥
suneum̐ punīta rāma guna grāmā। tumharī kṛpām̐ laheum̐ biśrāmā॥
eka bāta prabhu pūm̐chaum̐ tohī। kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī॥
kahahiṃ saṃta muni beda purānā। nahiṃ kachu durlabha gyāna samānā॥
soi muni tumha sana kaheu gosāīṃ। nahiṃ ādarehu bhagati kī nāīṃ॥
gyānahi bhagatihi aṃtara ketā। sakala kahahu prabhu kṛpā niketā॥
suni uragāri bacana sukha mānā। sādara boleu kāga sujānā॥
bhagatihi gyānahi nahiṃ kachu bhedā। ubhaya harahiṃ bhava saṃbhava khedā॥
nātha munīsa kahahiṃ kachu aṃtara। sāvadhāna sou sunu bihaṃgabara॥
gyāna birāga joga bigyānā। e saba puruṣa sunahu harijānā॥
puruṣa pratāpa prabala saba bhām̐tī। abalā abala sahaja jaṛa jātī॥
-puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra॥
na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra ॥ 115(ka) ॥
sou muni gyānanidhāna mṛganayanī bidhu mukha nirakhi।
bibasa hoi harijāna nāri biṣnu māyā pragaṭa ॥ 115(kha) ॥
ihām̐ na pacchapāta kachu rākhaum̐। beda purāna saṃta mata bhāṣaum̐॥
moha na nāri nāri keṃ rūpā। pannagāri yaha rīti anūpā॥
māyā bhagati sunahu tumha doū। nāri barga jānai saba koū॥
puni raghubīrahi bhagati piārī। māyā khalu nartakī bicārī॥
bhagatihi sānukūla raghurāyā। tāte tehi ḍarapati ati māyā॥
rāma bhagati nirupama nirupādhī। basai jāsu ura sadā abādhī॥
tehi biloki māyā sakucāī। kari na sakai kachu nija prabhutāī॥
asa bicāri je muni bigyānī। jācahīṃ bhagati sakala sukha khānī॥
yaha rahasya raghunātha kara begi na jānai koi।
jo jānai raghupati kṛpām̐ sapanehum̐ moha na hoi ॥ 116(ka) ॥
aurau gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna।
jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna ॥ 116(kha) ॥
sunahu tāta yaha akatha kahānī। samujhata banai na jāi bakhānī॥
īsvara aṃsa jīva abināsī। cetana amala sahaja sukha rāsī॥
so māyābasa bhayau gosāīṃ। bam̐dhyo kīra marakaṭa kī nāī॥
jaṛa cetanahi graṃthi pari gaī। jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinaī॥
taba te jīva bhayau saṃsārī। chūṭa na graṃthi na hoi sukhārī॥
śruti purāna bahu kaheu upāī। chūṭa na adhika adhika arujhāī॥
jīva hṛdayam̐ tama moha biseṣī। graṃthi chūṭa kimi parai na dekhī॥
asa saṃjoga īsa jaba karaī। tabahum̐ kadācita so niruaraī॥
sāttvika śraddhā dhenu suhāī। jauṃ hari kṛpām̐ hṛdayam̐ basa āī॥
japa tapa brata jama niyama apārā। je śruti kaha subha dharma acārā॥
tei tṛna harita carai jaba gāī। bhāva baccha sisu pāi penhāī॥
noi nibṛtti pātra bisvāsā। nirmala mana ahīra nija dāsā॥
parama dharmamaya paya duhi bhāī। avaṭai anala akāma banāī॥
toṣa maruta taba chamām̐ juṛāvai। dhṛti sama jāvanu dei jamāvai॥
muditām̐ mathaiṃ bicāra mathānī। dama adhāra raju satya subānī॥
taba mathi kāṛhi lei navanītā। bimala birāga subhaga supunītā॥
joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi।
buddhi sirāvaiṃ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi ॥ 117(ka) ॥
taba bigyānarūpini buddhi bisada ghṛta pāi।
citta diā bhari dharai dṛṛha samatā diaṭi banāi ॥ 117(kha) ॥
tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa teṃ kāṛhi।
tūla turīya sam̐vāri puni bātī karai sugāṛhi ॥ 117(ga) ॥
ehi bidhi lesai dīpa teja rāsi bigyānamaya॥
jātahiṃ jāsu samīpa jarahiṃ madādika salabha saba ॥ 117(gha) ॥
sohamasmi iti bṛtti akhaṃḍā। dīpa sikhā soi parama pracaṃḍā॥
ātama anubhava sukha suprakāsā। taba bhava mūla bheda bhrama nāsā॥
prabala abidyā kara parivārā। moha ādi tama miṭai apārā॥
taba soi buddhi pāi um̐jiārā। ura gṛham̐ baiṭhi graṃthi niruārā॥
chorana graṃthi pāva jauṃ soī। taba yaha jīva kṛtāratha hoī॥
chorata graṃthi jāni khagarāyā। bighna aneka karai taba māyā॥
riddhi siddhi prerai bahu bhāī। buddhahi lobha dikhāvahiṃ āī॥
kala bala chala kari jāhiṃ samīpā। aṃcala bāta bujhāvahiṃ dīpā॥
hoi buddhi jauṃ parama sayānī। tinha tana citava na anahita jānī॥
jauṃ tehi bighna buddhi nahiṃ bādhī। tau bahori sura karahiṃ upādhī॥
iṃdrīṃ dvāra jharokhā nānā। taham̐ taham̐ sura baiṭhe kari thānā॥
āvata dekhahiṃ biṣaya bayārī। te haṭhi dehī kapāṭa ughārī॥
jaba so prabhaṃjana ura gṛham̐ jāī। tabahiṃ dīpa bigyāna bujhāī॥
graṃthi na chūṭi miṭā so prakāsā। buddhi bikala bhai biṣaya batāsā॥
iṃdrinha suranha na gyāna sohāī। biṣaya bhoga para prīti sadāī॥
biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī। tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī॥
taba phiri jīva bibidha bidhi pāvai saṃsṛti klesa।
hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa ॥ 118(ka) ॥
kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhana kaṭhina bibeka।
hoi ghunācchara nyāya jauṃ puni pratyūha aneka ॥ 118(kha) ॥
gyāna paṃtha kṛpāna kai dhārā। parata khagesa hoi nahiṃ bārā॥
jo nirbighna paṃtha nirbahaī। so kaivalya parama pada lahaī॥
ati durlabha kaivalya parama pada। saṃta purāna nigama āgama bada॥
rāma bhajata soi mukuti gosāī। anaicchita āvai bariāī॥
jimi thala binu jala rahi na sakāī। koṭi bhām̐ti kou karai upāī॥
tathā moccha sukha sunu khagarāī। rahi na sakai hari bhagati bihāī॥
asa bicāri hari bhagata sayāne। mukti nirādara bhagati lubhāne॥
bhagati karata binu jatana prayāsā। saṃsṛti mūla abidyā nāsā॥
bhojana karia tṛpiti hita lāgī। jimi so asana pacavai jaṭharāgī॥
asi haribhagati sugama sukhadāī। ko asa mūṛha na jāhi sohāī॥
sevaka sebya bhāva binu bhava na taria uragāri॥
bhajahu rāma pada paṃkaja asa siddhāṃta bicāri ॥ 119(ka) ॥
jo cetana kaham̐ zaṛa karai zaṛahi karai caitanya।
asa samartha raghunāyakahiṃ bhajahiṃ jīva te dhanya ॥ 119(kha) ॥
kaheum̐ gyāna siddhāṃta bujhāī। sunahu bhagati mani kai prabhutāī॥
rāma bhagati ciṃtāmani suṃdara। basai garuṛa jāke ura aṃtara॥
parama prakāsa rūpa dina rātī। nahiṃ kachu cahia diā ghṛta bātī॥
moha daridra nikaṭa nahiṃ āvā। lobha bāta nahiṃ tāhi bujhāvā॥
prabala abidyā tama miṭi jāī। hārahiṃ sakala salabha samudāī॥
khala kāmādi nikaṭa nahiṃ jāhīṃ। basai bhagati jāke ura māhīṃ॥
garala sudhāsama ari hita hoī। tehi mani binu sukha pāva na koī॥
byāpahiṃ mānasa roga na bhārī। jinha ke basa saba jīva dukhārī॥
rāma bhagati mani ura basa jākeṃ। dukha lavalesa na sapanehum̐ tākeṃ॥
catura siromani tei jaga māhīṃ। je mani lāgi sujatana karāhīṃ॥
so mani jadapi pragaṭa jaga ahaī। rāma kṛpā binu nahiṃ kou lahaī॥
sugama upāya pāibe kere। nara hatabhāgya dehiṃ bhaṭamere॥
pāvana parbata beda purānā। rāma kathā rucirākara nānā॥
marmī sajjana sumati kudārī। gyāna birāga nayana uragārī॥
bhāva sahita khojai jo prānī। pāva bhagati mani saba sukha khānī॥
moreṃ mana prabhu asa bisvāsā। rāma te adhika rāma kara dāsā॥
rāma siṃdhu ghana sajjana dhīrā। caṃdana taru hari saṃta samīrā॥
saba kara phala hari bhagati suhāī। so binu saṃta na kāhūm̐ pāī॥
asa bicāri joi kara satasaṃgā। rāma bhagati tehi sulabha bihaṃgā॥
brahma payonidhi maṃdara gyāna saṃta sura āhiṃ।
kathā sudhā mathi kāṛhahiṃ bhagati madhuratā jāhiṃ ॥ 120(ka) ॥
birati carma asi gyāna mada lobha moha ripu māri।
jaya pāia so hari bhagati dekhu khagesa bicāri ॥ 120(kha) ॥
puni saprema boleu khagarāū। jauṃ kṛpāla mohi ūpara bhāū॥
nātha mohi nija sevaka jānī। sapta prasna kahahu bakhānī॥
prathamahiṃ kahahu nātha matidhīrā। saba te durlabha kavana sarīrā॥
baṛa dukha kavana kavana sukha bhārī। sou saṃchepahiṃ kahahu bicārī॥
saṃta asaṃta marama tumha jānahu। tinha kara sahaja subhāva bakhānahu॥
kavana punya śruti bidita bisālā। kahahu kavana agha parama karālā॥
mānasa roga kahahu samujhāī। tumha sarbagya kṛpā adhikāī॥
tāta sunahu sādara ati prītī। maiṃ saṃchepa kahaum̐ yaha nītī॥
nara tana sama nahiṃ kavaniu dehī। jīva carācara jācata tehī॥
naraga svarga apabarga nisenī। gyāna birāga bhagati subha denī॥
so tanu dhari hari bhajahiṃ na je nara। hohiṃ biṣaya rata maṃda maṃda tara॥
kām̐ca kirica badaleṃ te lehī। kara te ḍāri parasa mani dehīṃ॥
nahiṃ daridra sama dukha jaga māhīṃ। saṃta milana sama sukha jaga nāhīṃ॥
para upakāra bacana mana kāyā। saṃta sahaja subhāu khagarāyā॥
saṃta sahahiṃ dukha parahita lāgī। paradukha hetu asaṃta abhāgī॥
bhūrja tarū sama saṃta kṛpālā। parahita niti saha bipati bisālā॥
sana iva khala para baṃdhana karaī। khāla kaṛhāi bipati sahi maraī॥
khala binu svāratha para apakārī। ahi mūṣaka iva sunu uragārī॥
para saṃpadā bināsi nasāhīṃ। jimi sasi hati hima upala bilāhīṃ॥
duṣṭa udaya jaga ārati hetū। jathā prasiddha adhama graha ketū॥
saṃta udaya saṃtata sukhakārī। bisva sukhada jimi iṃdu tamārī॥
parama dharma śruti bidita ahiṃsā। para niṃdā sama agha na garīsā॥
hara gura niṃdaka dādura hoī। janma sahastra pāva tana soī॥
dvija niṃdaka bahu naraka bhoga kari। jaga janamai bāyasa sarīra dhari॥
sura śruti niṃdaka je abhimānī। raurava naraka parahiṃ te prānī॥
hohiṃ ulūka saṃta niṃdā rata। moha nisā priya gyāna bhānu gata॥
saba ke niṃdā je jaṛa karahīṃ। te camagādura hoi avatarahīṃ॥
sunahu tāta aba mānasa rogā। jinha te dukha pāvahiṃ saba logā॥
moha sakala byādhinha kara mūlā। tinha te puni upajahiṃ bahu sūlā॥
kāma bāta kapha lobha apārā। krodha pitta nita chātī jārā॥
prīti karahiṃ jauṃ tīniu bhāī। upajai sanyapāta dukhadāī॥
biṣaya manoratha durgama nānā। te saba sūla nāma ko jānā॥
mamatā dādu kaṃḍu iraṣāī। haraṣa biṣāda garaha bahutāī॥
para sukha dekhi jarani soi chaī। kuṣṭa duṣṭatā mana kuṭilaī॥
ahaṃkāra ati dukhada ḍamaruā। daṃbha kapaṭa mada māna neharuā॥
tṛsnā udarabṛddhi ati bhārī। tribidha īṣanā taruna tijārī॥
juga bidhi jvara matsara abibekā। kaham̐ lāgi kahauṃ kuroga anekā॥
eka byādhi basa nara marahiṃ e asādhi bahu byādhi।
pīṛahiṃ saṃtata jīva kahum̐ so kimi lahai samādhi ॥ 121(ka) ॥
nema dharma ācāra tapa gyāna jagya japa dāna।
bheṣaja puni koṭinha nahiṃ roga jāhiṃ harijāna ॥ 121(kha) ॥
ehi bidhi sakala jīva jaga rogī। soka haraṣa bhaya prīti biyogī॥
mānaka roga kachuka maiṃ gāe। hahiṃ saba keṃ lakhi biralenha pāe॥
jāne te chījahiṃ kachu pāpī। nāsa na pāvahiṃ jana paritāpī॥
biṣaya kupathya pāi aṃkure। munihu hṛdayam̐ kā nara bāpure॥
rāma kṛpām̐ nāsahi saba rogā। jauṃ ehi bhām̐ti banai saṃyogā॥
sadagura baida bacana bisvāsā। saṃjama yaha na biṣaya kai āsā॥
raghupati bhagati sajīvana mūrī। anūpāna śraddhā mati pūrī॥
ehi bidhi bhalehiṃ so roga nasāhīṃ। nāhiṃ ta jatana koṭi nahiṃ jāhīṃ॥
jānia taba mana biruja gosām̐ī। jaba ura bala birāga adhikāī॥
sumati chudhā bāṛhai nita naī। biṣaya āsa durbalatā gaī॥
bimala gyāna jala jaba so nahāī। taba raha rāma bhagati ura chāī॥
siva aja suka sanakādika nārada। je muni brahma bicāra bisārada॥
saba kara mata khaganāyaka ehā। karia rāma pada paṃkaja nehā॥
śruti purāna saba graṃtha kahāhīṃ। raghupati bhagati binā sukha nāhīṃ॥
kamaṭha pīṭha jāmahiṃ baru bārā। baṃdhyā suta baru kāhuhi mārā॥
phūlahiṃ nabha baru bahubidhi phūlā। jīva na laha sukha hari pratikūlā॥
tṛṣā jāi baru mṛgajala pānā। baru jāmahiṃ sasa sīsa biṣānā॥
aṃdhakāru baru rabihi nasāvai। rāma bimukha na jīva sukha pāvai॥
hima te anala pragaṭa baru hoī। bimukha rāma sukha pāva na koī॥
ubāri matheṃ ghṛta hoi baru sikatā te baru tela।
binu hari bhajana na bhava taria yaha siddhāṃta apela ॥ 122(ka) ॥
masakahi karai biṃraṃci prabhu ajahi masaka te hīna।
asa bicāri taji saṃsaya rāmahi bhajahiṃ prabīna ॥ 122(kha) ॥
vinicśritaṃ vadāmi te na anyathā vacāṃsi me।
hariṃ narā bhajanti ye’tidustaraṃ taranti te ॥ 122(ga) ॥
kaheum̐ nātha hari carita anūpā। byāsa samāsa svamati anurupā॥
śruti siddhāṃta ihai uragārī। rāma bhajia saba kāja bisārī॥
prabhu raghupati taji seia kāhī। mohi se saṭha para mamatā jāhī॥
tumha bigyānarūpa nahiṃ mohā। nātha kīnhi mo para ati chohā॥
pūchihum̐ rāma kathā ati pāvani। suka sanakādi saṃbhu mana bhāvani॥
sata saṃgati durlabha saṃsārā। nimiṣa daṃḍa bhari ekau bārā॥
dekhu garuṛa nija hṛdayam̐ bicārī। maiṃ raghubīra bhajana adhikārī॥
sakunādhama saba bhām̐ti apāvana। prabhu mohi kīnha bidita jaga pāvana॥
āju dhanya maiṃ dhanya ati jadyapi saba bidhi hīna।
nija jana jāni rāma mohi saṃta samāgama dīna ॥ 123(ka) ॥
nātha jathāmati bhāṣeum̐ rākheum̐ nahiṃ kachu goi।
carita siṃdhu raghunāyaka thāha ki pāvai koi ॥ 123 ॥
sumiri rāma ke guna gana nānā। puni puni haraṣa bhusuṃḍi sujānā॥
mahimā nigama neti kari gāī। atulita bala pratāpa prabhutāī॥
siva aja pūjya carana raghurāī। mo para kṛpā parama mṛdulāī॥
asa subhāu kahum̐ sunaum̐ na dekhaum̐। kehi khagesa raghupati sama lekhaum̐॥
sādhaka siddha bimukta udāsī। kabi kobida kṛtagya saṃnyāsī॥
jogī sūra sutāpasa gyānī। dharma nirata paṃḍita bigyānī॥
tarahiṃ na binu seem̐ mama svāmī। rāma namāmi namāmi namāmī॥
sarana gaem̐ mo se agha rāsī। hohiṃ suddha namāmi abināsī॥
jāsu nāma bhava bheṣaja harana ghora traya sūla।
so kṛpālu mohi to para sadā rahau anukūla ॥ 124(ka) ॥
suni bhusuṃḍi ke bacana subha dekhi rāma pada neha।
boleu prema sahita girā garuṛa bigata saṃdeha ॥ 124(kha) ॥
mai kṛtkṛtya bhayaum̐ tava bānī। suni raghubīra bhagati rasa sānī॥
rāma carana nūtana rati bhaī। māyā janita bipati saba gaī॥
moha jaladhi bohita tumha bhae। mo kaham̐ nātha bibidha sukha dae॥
mo pahiṃ hoi na prati upakārā। baṃdaum̐ tava pada bārahiṃ bārā॥
pūrana kāma rāma anurāgī। tumha sama tāta na kou baṛabhāgī॥
saṃta biṭapa saritā giri dharanī। para hita hetu sabanha kai karanī॥
saṃta hṛdaya navanīta samānā। kahā kabinha pari kahai na jānā॥
nija paritāpa dravai navanītā। para dukha dravahiṃ saṃta supunītā॥
jīvana janma suphala mama bhayaū। tava prasāda saṃsaya saba gayaū॥
jānehu sadā mohi nija kiṃkara। puni puni umā kahai bihaṃgabara॥
tāsu carana siru nāi kari prema sahita matidhīra।
gayau garuṛa baikuṃṭha taba hṛdayam̐ rākhi raghubīra ॥ 125(ka) ॥
girijā saṃta samāgama sama na lābha kachu āna।
binu hari kṛpā na hoi so gāvahiṃ beda purāna ॥ 125(kha) ॥
kaheum̐ parama punīta itihāsā। sunata śravana chūṭahiṃ bhava pāsā॥
pranata kalpataru karunā puṃjā। upajai prīti rāma pada kaṃjā॥
mana krama bacana janita agha jāī। sunahiṃ je kathā śravana mana lāī॥
tīrthāṭana sādhana samudāī। joga birāga gyāna nipunāī॥
nānā karma dharma brata dānā। saṃjama dama japa tapa makha nānā॥
bhūta dayā dvija gura sevakāī। bidyā binaya bibeka baṛāī॥
jaham̐ lagi sādhana beda bakhānī। saba kara phala hari bhagati bhavānī॥
so raghunātha bhagati śruti gāī। rāma kṛpām̐ kāhūm̐ eka pāī॥
muni durlabha hari bhagati nara pāvahiṃ binahiṃ prayāsa।
je yaha kathā niraṃtara sunahiṃ māni bisvāsa ॥ 126 ॥
soi sarbagya gunī soi gyātā। soi mahi maṃḍita paṃḍita dātā॥
dharma parāyana soi kula trātā। rāma carana jā kara mana rātā॥
nīti nipuna soi parama sayānā। śruti siddhāṃta nīka tehiṃ jānā॥
soi kabi kobida soi ranadhīrā। jo chala chāṛi bhajai raghubīrā॥
dhanya desa so jaham̐ surasarī। dhanya nāri patibrata anusarī॥
dhanya so bhūpu nīti jo karaī। dhanya so dvija nija dharma na ṭaraī॥
so dhana dhanya prathama gati jākī। dhanya punya rata mati soi pākī॥
dhanya gharī soi jaba satasaṃgā। dhanya janma dvija bhagati abhaṃgā॥
so kula dhanya umā sunu jagata pūjya supunīta।
śrīraghubīra parāyana jehiṃ nara upaja binīta ॥ 127 ॥
mati anurūpa kathā maiṃ bhāṣī। jadyapi prathama gupta kari rākhī॥
tava mana prīti dekhi adhikāī। taba maiṃ raghupati kathā sunāī॥
yaha na kahia saṭhahī haṭhasīlahi। jo mana lāi na suna hari līlahi॥
kahia na lobhihi krodhahi kāmihi। jo na bhajai sacarācara svāmihi॥
dvija drohihi na sunāia kabahūm̐। surapati sarisa hoi nṛpa jabahūm̐॥
rāma kathā ke tei adhikārī। jinha keṃ satasaṃgati ati pyārī॥
gura pada prīti nīti rata jeī। dvija sevaka adhikārī teī॥
tā kaham̐ yaha biseṣa sukhadāī। jāhi prānapriya śrīraghurāī॥
rāma carana rati jo caha athavā pada nirbāna।
bhāva sahita so yaha kathā karau śravana puṭa pāna ॥ 128 ॥
rāma kathā girijā maiṃ baranī। kali mala samani manomala haranī॥
saṃsṛti roga sajīvana mūrī। rāma kathā gāvahiṃ śruti sūrī॥
ehi maham̐ rucira sapta sopānā। raghupati bhagati kera paṃthānā॥
ati hari kṛpā jāhi para hoī। pāum̐ dei ehiṃ māraga soī॥
mana kāmanā siddhi nara pāvā। je yaha kathā kapaṭa taji gāvā॥
kahahiṃ sunahiṃ anumodana karahīṃ। te gopada iva bhavanidhi tarahīṃ॥
suni saba kathā hṛdayam̐ ati bhāī। girijā bolī girā suhāī॥
nātha kṛpām̐ mama gata saṃdehā। rāma carana upajeu nava nehā॥
maiṃ kṛtakṛtya bhaium̐ aba tava prasāda bisvesa।
upajī rāma bhagati dṛṛha bīte sakala kalesa ॥ 129 ॥
yaha subha saṃbhu umā saṃbādā। sukha saṃpādana samana biṣādā॥
bhava bhaṃjana gaṃjana saṃdehā। jana raṃjana sajjana priya ehā॥
rāma upāsaka je jaga māhīṃ। ehi sama priya tinha ke kachu nāhīṃ॥
raghupati kṛpām̐ jathāmati gāvā। maiṃ yaha pāvana carita suhāvā॥
ehiṃ kalikāla na sādhana dūjā। joga jagya japa tapa brata pūjā॥
rāmahi sumiria gāia rāmahi। saṃtata sunia rāma guna grāmahi॥
jāsu patita pāvana baṛa bānā। gāvahiṃ kabi śruti saṃta purānā॥
tāhi bhajahi mana taji kuṭilāī। rāma bhajeṃ gati kehiṃ nahiṃ pāī॥
pāī na kehiṃ gati patita pāvana rāma bhaji sunu saṭha manā।
ganikā ajāmila byādha gīdha gajādi khala tāre ghanā॥
ābhīra jamana kirāta khasa svapacādi ati agharūpa je।
kahi nāma bāraka tepi pāvana hohiṃ rāma namāmi te ॥ 1 ॥
raghubaṃsa bhūṣana carita yaha nara kahahiṃ sunahiṃ je gāvahīṃ।
kali mala manomala dhoi binu śrama rāma dhāma sidhāvahīṃ॥
sata paṃca caupāīṃ manohara jāni jo nara ura dharai।
dāruna abidyā paṃca janita bikāra śrīraghubara harai ॥ 2 ॥
suṃdara sujāna kṛpā nidhāna anātha para kara prīti jo।
so eka rāma akāma hita nirbānaprada sama āna ko॥
jākī kṛpā lavalesa te matimaṃda tulasīdāsahūm̐।
pāyo parama biśrāmu rāma samāna prabhu nāhīṃ kahūm̐ ॥ 3 ॥
mo sama dīna na dīna hita tumha samāna raghubīra।
asa bicāri raghubaṃsa mani harahu biṣama bhava bhīra ॥ 130(ka) ॥
kāmihi nāri piāri jimi lobhahi priya jimi dāma।
timi raghunātha niraṃtara priya lāgahu mohi rāma ॥ 130(kha) ॥
yatpūrvaṃ prabhuṇā kṛtaṃ sukavinā śrīśambhunā durgamaṃ
śrīmadrāmapadābjabhaktimaniśaṃ prāptyai tu rāmāyaṇam।
matvā tadraghunāthanāmanirataṃ svāntastamaḥśāntaye
bhāṣābaddhamidaṃ cakāra tulasīdāsastathā mānasam ॥ 1 ॥
puṇyaṃ pāpaharaṃ sadā śivakaraṃ vijñānabhaktipradaṃ
māyāmohamalāpahaṃ suvimalaṃ premāmbupūraṃ śubham।
śrīmadrāmacaritamānasamidaṃ bhaktyāvagāhanti ye
te saṃsārapataṅgaghorakiraṇairdahyanti no mānavāḥ ॥ 2 ॥
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane
saptamaḥ sopānaḥ samāptaḥ।