Home › Pooja Library › Srimad Bhagawad Gita Chapter 18 — English

Srimad Bhagawad Gita Chapter 18

mokṣasaṃnyāsayogaḥ

arjuna uvāca

saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum ।
tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana ॥ 1 ॥

śrībhagavānuvāca

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ ।
sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ॥ 2 ॥

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ ।
yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare ॥ 3 ॥

niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama ।
tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ ॥ 4 ॥

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat ।
yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām ॥ 5 ॥

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca ।
kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam ॥ 6 ॥

niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate ।
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ ॥ 7 ॥

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet ।
sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet ॥ 8 ॥

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate’rjuna ।
saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ ॥ 9 ॥

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate ।
tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ ॥ 10 ॥

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ ।
yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate ॥ 11 ॥

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam ।
bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit ॥ 12 ॥

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me ।
sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ॥ 13 ॥

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham ।
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ॥ 14 ॥

śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ ।
nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ ॥ 15 ॥

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ ।
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ ॥ 16 ॥

yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate ।
hatvā’pi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate ॥ 17 ॥

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā ।
karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ ॥ 18 ॥

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ ।
procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi ॥ 19 ॥

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate ।
avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam ॥ 20 ॥

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān ।
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam ॥ 21 ॥

yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam ।
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam ॥ 22 ॥

niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam ।
aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate ॥ 23 ॥

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ ।
kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam ॥ 24 ॥

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam ।
mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate ॥ 25 ॥

muktasaṅgo’nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ ।
siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate ॥ 26 ॥

rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako’śuciḥ ।
harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ॥ 27 ॥

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko’lasaḥ ।
viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate ॥ 28 ॥

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu ।
procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ॥ 29 ॥

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye ।
bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ॥ 30 ॥

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca ।
ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ॥ 31 ॥

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā ।
sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ॥ 32 ॥

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ ।
yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ॥ 33 ॥

yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate’rjuna ।
prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ॥ 34 ॥

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca ।
na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī ॥ 35 ॥

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha ।
abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ॥ 36 ॥

yattadagre viṣamiva pariṇāme’mṛtopamam ।
tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam ॥ 37 ॥

viṣayendriyasaṃyogādyattadagre’mṛtopamam ।
pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam ॥ 38 ॥

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ ।
nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam ॥ 39 ॥

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ ।
sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ ॥ 40 ॥

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa ।
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ ॥ 41 ॥

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca ।
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam ॥ 42 ॥

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam ।
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam ॥ 43 ॥

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam ।
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam ॥ 44 ॥

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ ।
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu ॥ 45 ॥

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam ।
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ ॥ 46 ॥

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt ।
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ॥ 47 ॥

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet ।
sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ ॥ 48 ॥

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ ।
naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati ॥ 49 ॥

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me ।
samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ॥ 50 ॥

buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca ।
śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ॥ 51 ॥

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ ।
dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ॥ 52 ॥

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham ।
vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate ॥ 53 ॥

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati ।
samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ॥ 54 ॥

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ ।
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram ॥ 55 ॥

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ ।
matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam ॥ 56 ॥

cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ ।
buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ॥ 57 ॥

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi ।
atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi ॥ 58 ॥

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase ।
mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati ॥ 59 ॥

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā ।
kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo’pi tat ॥ 60 ॥

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe’rjuna tiṣṭhati ।
bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ॥ 61 ॥

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata ।
tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ॥ 62 ॥

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā ।
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru ॥ 63 ॥

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ ।
iṣṭo’si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam ॥ 64 ॥

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru ।
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo’si me ॥ 65 ॥

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja ।
ahaṃ tvāṃ sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ॥ 66 ॥

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana ।
na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo’bhyasūyati ॥ 67 ॥

ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati ।
bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ ॥ 68 ॥

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ ।
bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi ॥ 69 ॥

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ ।
jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ ॥ 70 ॥

śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ ।
so’pi muktaḥ śubhām̐llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām ॥ 71 ॥

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā ।
kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya ॥ 72 ॥

arjuna uvāca

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta ।
sthito’smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ॥ 73 ॥

sañjaya uvāca

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ ।
saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam ॥ 74 ॥

vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param ।
yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam ॥ 75 ॥

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam ।
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ ॥ 76 ॥

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ ।
vismayo me mahān rājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ॥ 77 ॥

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ ।
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama ॥ 78 ॥

OHTCC Assistant ✕
🙏 Namaste! How can I help you today?