Home › Pooja Library › Srimad Bhagawad Gita Chapter 13 — English

Srimad Bhagawad Gita Chapter 13

kṣetrakṣetrajñavibhāgayogaḥ

śrībhagavānuvāca

idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate ।
etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ ॥ 1 ॥

kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata ।
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama ॥ 2 ॥

tatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat ।
sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śṛṇu ॥ 3 ॥

ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak ।
brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ ॥ 4 ॥

mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca ।
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ॥ 5 ॥

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ ।
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam ॥ 6 ॥

amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam ।
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ ॥ 7 ॥

indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca ।
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam ॥ 8 ॥

asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu ।
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu ॥ 9 ॥

mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī ।
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi ॥ 10 ॥

adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam ।
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato’nyathā ॥ 11 ॥

jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute ।
anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate ॥ 12 ॥

sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato’kṣiśiromukham ।
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati ॥ 13 ॥

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam ।
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca ॥ 14 ॥

bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca ।
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat ॥ 15 ॥

avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam ।
bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca ॥ 16 ॥

jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate ।
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam ॥ 17 ॥

iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ ।
madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate ॥ 18 ॥

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi ।
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān ॥ 19 ॥

kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate ।
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate ॥ 20 ॥

puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān ।
kāraṇaṃ guṇasaṅgo’sya sadasadyonijanmasu ॥ 21 ॥

upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ ।
paramātmeti cāpyukto dehe’sminpuruṣaḥ paraḥ ॥ 22 ॥

ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha ।
sarvathā vartamāno’pi na sa bhūyo’bhijāyate ॥ 23 ॥

dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā ।
anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare ॥ 24 ॥

anye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate ।
te’pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ ॥ 25 ॥

yāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam ।
kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha ॥ 26 ॥

samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram ।
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati ॥ 27 ॥

samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram ।
na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim ॥ 28 ॥

prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ ।
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati ॥ 29 ॥

yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati ।
tata eva ca vistāraṃ brahma sampadyate tadā ॥ 30 ॥

anāditvānnirguṇatvātparamātmāyamavyayaḥ ।
śarīrastho’pi kaunteya na karoti na lipyate ॥ 31 ॥

yathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate ।
sarvatrāvasthito dehe tathātmā nopalipyate ॥ 32 ॥

yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ ।
kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata ॥ 33 ॥

kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā ।
bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param ॥ 34 ॥

OHTCC Assistant ✕
🙏 Namaste! How can I help you today?