Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
dhyānayogaḥ
śrībhagavānuvāca
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ ।
sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ॥ 1 ॥
yaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava ।
na hyasaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana ॥ 2 ॥
ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate ।
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ॥ 3 ॥
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate ।
sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate ॥ 4 ॥
uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet ।
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ॥ 5 ॥
bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ ।
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ॥ 6 ॥
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ ।
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ॥ 7 ॥
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ ।
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ॥ 8 ॥
suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu ।
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ॥ 9 ॥
yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ ।
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ॥ 10 ॥
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ ।
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ॥ 11 ॥
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ ।
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye ॥ 12 ॥
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ ।
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ॥ 13 ॥
praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ ।
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ ॥ 14 ॥
yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ ।
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ॥ 15 ॥
nātyaśnatastu yogo’sti na caikāntamanaśnataḥ ।
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ॥ 16 ॥
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu ।
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ॥ 17 ॥
yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate ।
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā ॥ 18 ॥
yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā ।
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ॥ 19 ॥
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā ।
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ॥ 20 ॥
sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam ।
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ॥ 21 ॥
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ ।
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ॥ 22 ॥
taṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasañjñitam ।
sa niścayena yoktavyo yogo’nirviṇṇacetasā ॥ 23 ॥
saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ ।
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ॥ 24 ॥
śanaiḥ śanairuparamedbuddhyā dhṛtigṛhītayā ।
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ॥ 25 ॥
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram ।
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ॥ 26 ॥
praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam ।
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ॥ 27 ॥
yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ ।
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute ॥ 28 ॥
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani ।
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ॥ 29 ॥
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati ।
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ॥ 30 ॥
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ ।
sarvathā vartamāno’pi sa yogī mayi vartate ॥ 31 ॥
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo’rjuna ।
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ ॥ 32 ॥
arjuna uvāca
yo’yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana ।
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām ॥ 33 ॥
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham ।
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ॥ 34 ॥
śrībhagavānuvāca
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam ।
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ॥ 35 ॥
asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ ।
vaśyātmanā tu yatatā śakyo’vāptumupāyataḥ ॥ 36 ॥
arjuna uvāca
ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ ।
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ॥ 37 ॥
kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati ।
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ॥ 38 ॥
etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ ।
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ॥ 39 ॥
śrībhagavānuvāca
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate ।
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati ॥ 40 ॥
prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ ।
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo’bhijāyate ॥ 41 ॥
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām ।
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ॥ 42 ॥
tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam ।
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ॥ 43 ॥
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo’pi saḥ ।
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate ॥ 44 ॥
prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ ।
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim ॥ 45 ॥
tapasvibhyo’dhiko yogī jñānibhyo’pi mato’dhikaḥ ।
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna ॥ 46 ॥
yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā ।
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ॥ 47 ॥